Video

Rubrikat

Komunikata per shtyp & Njoftime

Sekretet e aromave të Hermesit

5/9/2012 7:16:08 PM

(Mos)Qartësia mbi ndarjen e kompetencave të BE-së

Dr. Erjona Canaj

TIRANE - Dita-ditës fjalët ligjet europiane, rekomandimet, kompetencat e Bashkimit Europian, opinionet, mendimet e komisionerëve etj., po bëhen mjaft të përdorura në fjalorin tonë. Kjo për shkak të proceseve integruese të Shqipërisë në Bashkimin Europian, një objektiv ky vital në ditët e sotme. Prioritetet e Shqipërisë në këtë drejtim janë kristalizuar në 12 pika kyçe, të cilat vendi ynë duhet t’i plotësojë.

Në këtë drejtim gjithsesi shihet si i nevojshëm një pasqyrim i qartë dhe i plotë i përcaktimit dhe ndarjes së kompetencave ndërmjet Bashkimit Europian dhe Shteteve Anëtare dhe/ose për një anëtarësim të mundshëm në të ardhmen, siç është rasti i Shqipërisë. Ndarja e kompetencave midis Bashkimit dhe Shteteve Anetare karakterizohet nga një ndjeshmeri e madhe politike, meqë prek nga afër sovranitetin e Shteteve. Kjo u vu re, kur bëhej fjalë për vendosjen e monedhës unike EURO, sepse cdo dhënie kompetencash Komunitetit kufizon, të paktën potencialisht, hapesirën e veprimit të anëtarëve të tij.

Logjika komunitare është e ndryshme. Në fillim Traktatet themeluese të BE-se u referoheshin kryesisht disa objektivave, pra nuk kishte si synim të hartohej një listë e plotë e fushave që i nënshtrohen kompetencës së Komunitetit. Arsyeja ishte e thjeshtë: në fillim Komunitetit iu caktua një objektiv funksional që ishte realizimi i tregut të përbashkët. Për pasojë, qarkullimi i lirë i personave, mallrave, shërbimeve dhe kapitaleve, i cili është qellimi kryesor i tregut të brendshëm, prek një numër kaq të madh fushash, saqë është e kotë të përpiqesh të hartosh listën e tyre. Për shembull, në fillim nuk parashikohej që qarkullimi i lirë i personave do të kishte pasoja për tregun e brendshëm.

Në këto kushte nuk mund të bëhej fjalë për të hartuar listen e plotë të kompetencave të Komunitetit. Ajo do të ishte ose shumë e shkurtër ose shumë e gjatë. Për këtë arsye, caktimi i kompetencave komunitare duhej të bëhej rast pas rasti duke u nisur nga objektivat e përcaktuara në Traktat. Megjithatë, edhe pse gjatë rishikimit të traktateve është kërkuar rregullisht hartimi i listës së kompetencave të Komunitetit, deri më sot nuk është bërë asgje. Shkaku mund të jetë fakti që kjo punë duket shumë e ndërlikuar, ose dëshira për të ruajtur karakterin funksional të Komuniteteve, pa një përcaktim të detajuar të tyre.

Traktati i fundit i miratuar në Bashkimin Europian (Traktati i Lisbonës) bën një ndarje akoma më të qartë të kompetencave ndërmjet Shteteve Anëtare dhe vetë Bashkimit Europian. Kjo ndarje i jep përgjigje pyetjes se cilat janë kompetencat e BE-së duke përbërë një tjetër element vendimtar në demokratizimin e Europës, pasi fuqizon përgjegjësitë në disa nivele të pushtetit. Parimi i kompetencës së dhënë jep garanci që BE-ja nuk mund të zgjerojë kompetencat duke ia marrë ato vetë Shteteve Anëtare, pa pëlqimin e tyre paraprak.

Aktualisht në Bashkimin Europian dallohen tre kategori kryesore kompetencash: Kompetencat ekskluzive të BE-së fusha për të cilat është përgjegjëse e vetme:

- Bashkimi Doganor;
- Vendosja e rregullave të konkurrencës së nevojshme për funksionimin e tregut të brendshëm;
- Politikat monetare të Shteteve Anëtare që përdorin Euron si monedhë;
- Ruajtja e burimeve biologjike detare, si pjesë e politikave të përbashkëta të peshkimit;
- Politikat e përbashkëta të tregtisë;
- Përfundimi i marrëveshjeve ndërkombëtare kur janë brenda kuadrit të legjislacionit të BE-së apo kur kjo nevojitet për të ushtruar përgjegjësi të brendshme apo kur ekziston mundësia që të preken ligjet e përbashkëta ose të ndryshohet grupimi i tyre.

Kompetencat e përbashkëta ndërmjet BE-së dhe Shteteve Anëtare, fushat ku Shtetet Anëtare i ushtrojnë vetë përgjegjësitë e tyre nëse këto përgjegjësi nuk i ushtron Bashkimi Europian:
- Tregu i brendshëm
- Politikat sociale, me fokus të vecantë në aspektet e përcaktuara nga Traktati;
- Bashkëpunimi ekonomik, social dhe territorial;
- Bujqësia dhe peshkimi, me përjashtim të ruajtjes së burimeve biologjike detare;
- Mjedisi
- Mbrojtja e konsumatorit
- Transporti
- Rrjetet Transeuropiane
- Energjia
- Fusha e lirisë, drejtësisë dhe sigurisë
- Çështjet e përbashkëta me fokus aspektet e shëndetit publik
- Kërkimi, zhvillimi teknologjik dhe hapësira
- Bashkëpunimi për zhvillimin dhe ndihma humanitare

Së fundmi, ka fusha ku Shtetet kanë kompetencë ekskluzive, por Bashkimi Europian mund të ofrojë mbështetje ose bashkëpunim (duke përjashtuar të gjitha aspektet e harmonizimit), duke pasur parasysh edhe aspektet europiane për këto fusha:

- Mbrojtja dhe përmisimi i kujdesit për shëndetin njerëzor;
- Industria;
- Kultura;
- Turizmi;
- Edukimi, zhvillimi professional, rinia dhe sporti;
- Mbrojtja civile;
- Bashkëpunimi administrativ

Duhet shtuar se Shtetet Anëtare bashkërendojnë politikat e tyre ekonomike dhe të punësimit brenda BE-së, si dhe ekziston një sistem i vecantë për politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë.

Vitet e fundit i janë shtuar edhe disa kompetenca të reja Bashkimit Europian (jo kompetencat ekskluzive por një numër kompetencash që futen në kategorinë e kompetencave të përbashkëta (për shembull hapësira dhe energjia), mbështjetja per bashkëpunim dhe veprime komplementare (mbrojtja civile, pronësia intelektuale, turizmi, bashkëpunimi administrativ dhe sporti).

Janë rritur gjithashtu kompetencat e BE-së në fushën e drejtësisë, lirisë dhe sigurisë, sikundër në fushën e veprimit të politikës së jashtme dhe të mbrojtjes. Nëpërmjet përafrimit të legjislacionit në fushën e tregut të energjisë, rritjes së sigurisë për furnizimin me energji të Shteteve Anëtare si dhe promovimit të kursimit të energjisë, BE-ja po hap rrugën për një politikë të vërtëtë europiane për energjinë.

* Autorja është Pedagoge në Faultetin Juridik Universiteti Europian i Tiranës