3/20/2010 6:57:45 PM

Mozarti dhe koncertet

Me rastin 254 vjetorit te lindjes. 'Ishte një meteor në horizontin muzikor për daljen e të cilit ne ishim ende papërgatitur.'

Dr. Sul Gragjevi
sgragevi@hotmail.com
20 mars 2010

Wolfgang Amadeus Mozart ( 1756-1791 ) konsiderohet si gjeni i Artit muzikor botëror. Në 35 vitet e jetës së tij Mozarti kompozoi më shumë se 600 punime muzikore të cilat arritën një nivel madhështor të ekspresionit muzikor në të gjitha llojet , prej operas deri tek koncertet për
pian , violine dhe frymorët e drurit, dhe prej masterpjesëve korale e deri tek 41 simfonitë.

Wolfgang Amadeus Mozart u rrit si gjeni i muzikës në saj të talentit
të tij "nfant prodigy", për tu bërë një instrumentist virtuoz dhe një kompozitor i madh.

Edhe pse kanë kaluar më shumë se 200 vjet mbas vdekjes së tij, ende sot
kompozimet gjeniale të Mozartit vazhdojnë të interpretohen e te ndëgjohen me admirimin më të madh.

Vetëm 15 vjet mbas vdekjes së Mozartit , një muzikant i oborrit atë kohë shkruante: "Ai ishte një meteor në horizontin muzikor për daljen e të cilit ne ishim ende papërgatitur" .

Nëqofëse do të zgjedhnim punimet muzikore sipas kompozitorëve do të pëlqenim, prej Hajdnit dy celo koncertet No. 1 dhe No. 2 , nga Beethoveni koncertin "Emperor" , violinë koncertin op. 61, simfonitë No. 5, 6 , 9 , nga Schuberti simfoninë No.8 , Ave Maria dhe disa nga "Liedere" të bukura , nga Cajkovski violinë koncertin op. 35 , piano koncertin No. 1 , tre baletet e famshme ndersa nga Mozarti do të pelqenim operat "Don Giovani k.527 dhe "Martesa e Figaros" k.492 , violinë koncertet No. 3 dhe 5 , Simfonia Koncertante k.364 për violinë , violë dhe orkester , Serenade në Si - bemol maxhor per 13 instrumentë frymorë druri k.361 , piano koncertet k.503 dhe k.491 , simfonia No. 38 në Re maxhor "Praga" k.504 , klarinetë koncerti në La maxhor , k.622 etj.

E gjithë muzika e kompozuar e Mozartit, e kompozitorit më produktiv te gjitha kohëve, tregon nivelin e tij në inteligjencë, mjeshtri, teknikë, një integritet muzikor që nuk vërehet tek ndonjë tjetër para dhe pas tij .
Por nga kompozimet e Mozartit unë përmenda disa nga më të zgjedhurat
në krijimtarinë e tij tepër produktive.

Ka shumë punime tjera që mundë ti permendshim si Overtura e "Idomeneo" k.366, Serenadë në Do minor për oktet frymorë druri k.388, kuartet harqesh në Re minor k.421, Piano koncerti në Re minor k.466, kuartet për piano dhe harqe në Sol minor k.478 , Piano koncerti në Do maxhor k.467, operat Cosi fan Tutte, k.588 me libret të Lorenzo da Ponte dhe Flauti Magjik k.620 , Requiem në Re minor k.626 etj.

Në moshen 19 vjeç, Mozarti kompozoi të pesë violinë koncertet.
Në koncertet e tija ashtu si në punimet tjera instrumentale, koha e parë
ka qenë më e ngarkuar dhe më e pasur .Koncertet No. 3,4 dhe 5 janë
koncerte virtuoze dhe të ndertuar në ate mënyrë disenjoje që i japin mundësi violinistit të shkelqejë jo vetëm në shpejtësi me
instrumentin e tij por edhe në teknikë, brilancë dhe virtuozitet.

Ka qenë primare për Mozartin interpretimi ekspresiv i koncertit. Kështu, violinë koncerti në La, No. 5 k. 219 ka më tepër mjeshtri dhe teknikë. Të tre koncertet e fundit të Mozartit kanë kohët e ngadalta tepër të ndijshme, me melodi të bukura ndersa rondo finalet e tyre kanë një farë karakter danci.

Ka shumë mundësi që violine koncertin No. 1, Mozarti e kompozoi për veten e tij sa ishte koncertmaestro në oborrin e kryepeshkopit të Salsburgut dhe andej nga fundi i vitit 1775, Mozarti kompozoi edhe kater
violine koncertet e tjera.

Koncerti i parë në Si bemol, është i modeluar sipas kompozitorëve të hershëm italianë me gjithe karakteristikat melodike te Mozartit . Koha e parë dhe e fundit plot gjallëri, kanë në mes një Adagio ekspresive ndersa koncerti i dytë në Re, ka një kohë të ngadaltë reminishente të një arie të shekullit 18 dhe një finale si minuet që ka formen e një rondeau franceze.

Violinë Koncerti No.3 në Sol, k.216. Në koncertin e tretë të Mozartit vrejmë një maturi të theksuar të stilit të tij. Tema e gjallë e kohës së parë është plot freski dhe plot origjinalitet. Në shumë momente edhe të kohës lirike

Adagio dallojme: linja melodike të bukura ku violina ngrihet lartë me një entuziasëm përmbi harqet e orkestres, ku Mozarti zevendson oboen me flautin. Në kohen e parë violina solo futet në masen 38 dhe që përsritet
në masen 156 ndersa melodia impresive e violinës solo në masen 51 ,
136 dhe 169 harmonizohet mjaft bukur me zhvillimet e mëtejshme deri në
masen 217 kur fillon Cadenza (kadenca) me akordet dhe përfundon me
10 masat e fundit të orkestres.

Në kohen e dytë Adagio në fund të masës së pestë hynë violina solo
në La me një melodi mjaft impresive dhe në "dolce" ndersa në fillim të masës 32 ajo ka para një "molto cantabile" e cila vazhdon deri në kadence me 2/4. Edhe ky koncert si i dyti ka një Rondeau franceze në tri kohë . Fillon me 3/8 orkestra deri në masen 42 kur fillon solo violina, pastaj pjesa tjetër është Andante dhe e fundit, një Allegretto në masen 255, një allegretto danci të shpejtë që nxit violinen për një brilancë interpretimi .Kadenca e Oistrah.

Violinë koncerti No. 4 në Re, k.218. Koncerti i katert i Mozartit në Re maxhor (major) fillon me një hapje në Allegro të kendëshme të orkestres deri në germen B në të cilen fillon violina solo në Re. Pas hyrjes së violinës në solo, në germen C dhe më vonë në E kemi dy linja melodike që fillojnë njera në La dhe tjetra në Mi, e njejta gjë në K dhe e gjithë koha e parë për 9:19 min. përfundon me kadencen për të filluar koha e dytë Andante cantabile e cila është si një kengë pa ndalesë për violinen.

Fillon me 3/4 në La me orkestren ndersa violina fillon solon e saj në germen A. E gjithë kjo kohë vazhdon deri tek kadenca e shkurtë para germës G. Në kohen e tretë Rondeau, një Andante grazioso alternohet me një Allegro ma non troppo tepër brilante. Një alternim i till përsritet në fund të koncertit, nga Andante grazioso në 2/4 në Allegro ma non troppo 6/8 e që përfundon në Re.

Mozarti në kohen Rondeau të koncertit No. 4 ka bërë kater alternime interesante të Andante grazioso me Allegro ma non troppo. Kështu njeri, i pari, fillon menjëherë me fillimin e kohës së tretë, respektivisht në 2/4 dhe 6/8 dhe është afërsisht i ngjashëm me të dytin. I treti që fillon në germen F me Andante grazioso e cila alternohet me Allegro ma non troppo,ndryshon prej dy të parëve ndersa alternimi i fundit ngjanë me dy të parët dhe e përfundon koncertin në mënyrë brilante.

Violinë koncerti No. 5 në La , k.219 "Turkish"

Koncerti i fundit i Mozartit në La,major (maxhore) është i pasur plot
brilancë , allegro aperto e kohës së parë është e gjallë dhe e freskët qysh në masat e para të hapjes. Fill mbas introduksionit të orkestres i cili fillon me një akord në fortissimo ,violina fillon solo në masen 40 në La
me një "dolce" dhe "adagio" ndersa në masen 46 fillon me temen kryesoree cila mbas germës C lidhet me melodinë e bukur deri në germen E ku futet e gjithë orkestra ( tutti ) për 6 masa mbas të cilave fillon solo violina , ndersa në G përsri Mozarti ka vën një pjesë tepër atraktive të violinës që vazhdon deri tek cadenza ( kadenca ).

Koha Adagio është shumë e ndijshme . Ajo fillon me një introduksion të orkestres në 2/4 deri në masen 23 të germës A në të cilen fillon solo violina në një "dolce" dhe që e shoqron orkestra deri në "adagion e kadencës" e ndjekur nga Rondeau, tempo di minuetto i cili vazhdon pa nderprerje nga dalja dramatike e marshit-Turk, dhe që këthehet qetësisht në fundin e koncertit. Edhe në Allegro vivace violina ka një pjesë tepër atraktive në 2/4 e cila përsritet 10 masat para germës F në të cilen futet e gjithë orkestra.

E gjithë kjo kohë është mjaftë atraktive dhe që luhet si gjithë koncertet e Mozartit, me shumë kënaqësi. Edhe kompozimet "Adagio" nw Mi maxhor k.261 dhe "Rondo" ne Do maxhor , k.373 sot luhen bashke me orkester .

Koncertin No.4 dhe 5 e ka interpretuar dhe dirigjuar violinisti i famshëm Rus David Oistrah me Orkestren simfonike të Filarmonisë Berlin.
Koncertet e Mozartit janë interpretuar me mjeshtri edhe nga Arthur
Grumiaux , Yehudi Menuhin, Anne-Sophie Mutter, Jasha Heifetz etj.

Interpretimi i Arthur Grumiaux dhe Anne-Sophie Mutter ne violinë koncertet e Mozartit janë nder më të mirët. Violine koncertin No. 3 Grumiaux e luajti me Orkestren Simfonike të Londres nën drejtimin e Sir Colin Davis ndersa violine koncertin No. 5 e luajti me Orkestren Simfonike të Filarmonise Viene në një interpretim "suprem".

Kritikë të ndryshem shtojnë që zëri i violinës së Grumiaux është si ai
që e admironte vetë Mozarti i madh, delikat, elegant dhe brilant. Unë i kam ndëgjuar violinë koncertet e Mozartit me të gjithë virtuozët e shekullit 20 dhe 21 , por interpretime të tilla janë të rralla. Disa e kanë quajtur edhe "poeti " i violines, ndersa Anne -Sophie Mutter, Divina e violines, hapi nje epoke te re te madheshtise, mjeshtrise dhe te ekspresivitetit ne luajtjen e violines.

Mozarti përveç se ishte një pianist i shquar, ai ishte edhe
një violinist shumë i mirë në rininë e tij. I mësuar nga i ati Leopold
që ishte një interpretues ekspert / mësues, i cili shkroi një libër me vlerë për luajtjen në violinë, Mozarti zhvilloi stilin e tij violinistik elegant.

Leopoldi në fakt donte ta largonte të birin nga përqendrimi në piano si
instrumentin e tij primar duke i thënë: "Në qoftse ju doni ta vlersoni veten, ju munde të bëheni violinisti i parë në Europe".

Mjeshtria në violinë e ndihmoi 19 vjeçarin Mozart për një pozicion më të mirë në Orkestren e Oborrit Salsburg, një vend si koncertmaester, në krye të orkestres .Kjo gjë bëri që Mozarti të shfrytëzojë mirë të qënit mbi orkestren, për të kompozuar jo më pak se 5 violinë koncerte para përfundimit të vitit 1775, dy të parët në pranveren e këtij viti ndersa tre tjerët në vjeshtë dhe dimër . Shumë kritikë të muzikës i kanë konsideruar të pesë violinë koncertet e Mozartit si punime më sinjifikative sesa një avancim profesional, njëkohësisht edhe si hap i parë drejtë pjekurisë reale krijuese.

Duhet thënë që violinë koncertet No. 3 , 4 , dhe 5 janë pjesët instrumentale më të mira të Mozartit që zejnë një vend të sigurtë në repertorin orkestral . Janë punime shumë tërheqëse me një imagjinatë melodike mozartiane që të ngjallin kënaqësi të vërtetë.

Tema orkestrale e hapjes të introduksionit të violinë koncertit No. 3
është vetëm e para prej shumë melodive të bukura në kohen e parë dhe që shërben si material për ornamentin virtuoz të solistit.
Po ashtu, Allegro është plot dialoge në mes violinistit dhe orkestres .
Siç është thënë më sipër, Mozarti hoqi oboen në kohen e dytë nga orkestra dhe zevendsoi me tingullin e embël të flautit për të theksuar
më fort anen poetike të qetë të melodisë të cilen violinat e shperndajnë
të shoqruara nga harqet tjera në një farë qetësije në të cilen solisti
përsritë melodinë në regjistrin e sipërm , në La , mjaft "dolce ". Kjo Adagio është koha e ngadaltë më e bukura në gjithë koncertet e
Mozartit.

Ndryshe nga koncerti No. 3, Mozarti në kohen e dytë të koncertit No. 5, Adagio , nuk përdori koloracionin nokturnal të Sol maxhorit si episod qendror , por krijoi një lloj idili tjetër, të ndryshëm, ndersa finalja e violinë koncertit La maxhor fillon me një minuet të bukur dhe "elegant".Përveç 5 violinë koncerteve Mozarti ka kompozuar edhe pjesë tjera per violinë që sot luhen bashkë me orkester .

Simphonia Concertante në Mi - bemol major k.364 për violinë, viole dhe orkester. Eshtë një kompozim i Mozartit "passionate". Megjithëse Mozarti këtë punim e pasuroi me stilin monumental të Mannheim dhe Parisit të cilin e kish mësuar sa ishte atje, më e rendësishmja e të gjithave është se ai e trajtoi të gjithë materialin me tërë pjekurinë e tij personale dhe artistike që e kish arritur deri atë kohë.

Motivet që përshkojnë këtë Simfoni Koncertante janë të gëzueshme,
thjeshtë të stilit galant. Midis melodive të bukura një temë dytësore mbahet mend, kur oboe i përgjigjet harqeve, dhe në të njejten kohë, kornot dhe oboet dialogojnë me harqet në pizzicato ndersa orkestra luan në stilin e Mannheim fuqishëm dhe në crescendo.

Koha e parë pra është një kohë simfonike. Koha e dytë është komplet
lirike në të cilen rritet niveli i "bisedimit" në mes violinës dhe violës deri në një dialog elokuent, vërtetë të dy instrumentët luajnë në një poezi të bukur dhe magjepse.

Performanca brilante e kësaj simfonie koncertante ose siç mundë ta quajmë edhe doppio koncert per violinë dhe violë , konsiderohet ajo e interpretuar prej virtuozëve të mëdhenj Maksim Vengerov (violinë ) dhe Juri Bashmet
(violë) me orkestren e Konservatorit të Moskës që e ka dirigjuar vetë violisti Bashmet .

Në Allegro maestoso, pas introduksionit të bukur të orkestres, min. 2:15 fillojnë të dy virtuozët pjesen solo në dialog me njeri tjetrin ndersa mbas min. 3:50 kemi klimaksin e melodisë të cilin fillimisht e interpreton Vengerov dhe më pas Bashmet. Nuk mungojnë as dialogët as duetet në
mes dy instrumentëve.

Kadenca e kësaj kohe është mjaft terheqëse, nga min. 10:40, secili virtuoz luan pjesen e vet solo dhe në një balancë dhe harmoni me njeri tjetrin ku dueti në mes tyre është mjaft atraktiv ndersa orkestra i drejtohet perfundimit të kohës së parë.

Andante fillon me një temë të njohur me mjaft lirizëm në të cilen Vengerov dhe Bashmet luajnë plot mjeshtri. Edhe në Preston e kohës së tretë violinisti e violisti luajnë plot pasion në një finale energjike. Në vitin 2006 Vengerov dirigjoi performancen e kësaj simfonie koncertante me Orkestren e Muzikws se Dhomës BBC ku violist ishte Lawrenc Power.
Tjetër performancë e shkelqyeshme ka qenë ajo me violinist Yehudi Menuhin dhe violist Rudolf Barshai. Menuhin si në çdo interpretim edhe
në këtë luajti plot ngrohtësi dhe brilancë.

Mozarti në performancen e parë luajti në violë. Ai ishte violinist dhe
njëkohësisht violist prandaj ai i dha dy karaktere të dy instrumentëve në
një doppio koncert drama. Për violinen ashtu edhe për violën ai përdori
fraza melodike , e pasuroi me dialoge, duete dhe kadenca mjaftë elokuente
duke e bërë ate një punim origjinal dhe vërtetë "passionate ".

Duke e ditur që viola është një instrument që duhet të ndëgjohet fort, Mozarti përdori për te tanalitetin Re maxhor dhe jo ate në Mi bemol maxhor. Megjithë koncertet e bukura për frymorët e drurit dhe harqet, Mozarti arriti kulmin e tij në koncertet e pianos. Ato janë një arritje e lartë
instrumentale por edhe në fushen orkestrale.

Koncertet e Mozartit dallohen për pathos, pasion dhe dramë. Koncertet
e pianos k.466 , k.467 , k.491 dhe k.503 vulosen kompozitorin e ri si një pasardhës i denj i Beethovenit. Piano koncerto k.467, No. 21 ka qenë afirmimi triumfues i Mozartit dhe këtë e dallojmë në simbolin e marshit të paharrueshëm të temës me të cilen fillon ai koncert.

Piano Koncerti në Do minor , k. 491 , No. 24M

ozarti shumë koncerte të pianos i ka kompozuar për të qenë koncerte "unike" por ky në Do minor duhet të jetë më unik nga gjithë tjerët .
Ky është koncerti që luhet shumë shpesh. E kanë interpretuar pianistë virtuozë , të njohur si Vladimir Ashkenazy, Andre Previn, Alfred Brendel,
Daniel Barenboim , Gina Bachauer ( studente e Rachmaninovit), Maurizio
Pollini etj.

Edhe ky piano koncert është melodik dhe i pasur me elementë të virtuozitetit Mozarti e kompozoi këtë koncert kur ishte i zënë me Operan
Martesa e Figaros , por e perfundoi me 1786. Performanca e këtij piano koncerti u bë në Burgtheater të Vienës. Në këtë performancë luajti vetë Mozarti . Kur e ndëgjoi Beethoveni piano koncertin e Mozartit në Do minor tha: "Ah, ne kurr nuk do të mundë të bëjmë diçka të tille" (Alfred Einstein)

Në Audio CD "Piano concertos k.414 dhe 491" ku Maurizio Pollini luan dhe dirigjon Orkestren e Filarmonisë Viene, në piano koncertin No. 24
k.491, vërejmë qysh në fillim jo vetëm një interpretim madhështor por
edhe ndodhemi para një piano koncerti vërtetë suprem, magjeps .
Me këtë koncert Beethoveni i referohet piano koncertit të tij No. 3, op. 37
në të njejtin tonalitet, Do minor.

Mozarti nuk la kadenca për këtë koncert, kështu që Pollini interpretoi kadencat që i kish shkruar për te Salvatore Sciarrino i cili e njihte shumë mirë shijen e piano koncerteve të Mozartit. Pollini luajti në mënyrë elegante veçanrisht shkallët dekorative të koncertit përveç një eksplorimi të thellë mbrenda një melankolie të tonalitetit Do minor.

Pollini ashtu si në interpretimin e piano koncerteve të Beethovenit tregohet një pianist elegant dhe me një afinitet të madh për muziken pianistike të
Mozartit. Koha e parë, Allegro dhe koha e tretë, Allegretto janë në një kontrast të thellë me kohen e dytë Larghetto për forcen dramatike që kanë, që në pasazhet e hapjes së koncertit. Pianisti fillon mbas një introduksioni të orkestres prej rreth 3:20 min.

Kjo kohë është mjaftë energjike, mbas min. 6:15 flauti dialogon me pianon, piano me orkestren dhe kadenca është plot elementë të virtuozitetit në përfundim të së cilës orkestra hynë në fortissimo drejtë perfundimit të kohës së parë.

Edhe koha e tretë, Allegretto, është jo vetëm melodike por edhe me një forcë dramatike. Në fund të min. së parë perfundon introduksioni i orkestres dhe hynë pianisti me variacionet e temës kryesore i shoqëruar nga orkestra. Gjatë zhvillimit të subjektit akordet e pianos ndiqen nga orkestra ndersa frymorët e drurit klarinetë - fagot dialogojnë me njeri tjetrin para variacioneve të pianos dhe më vonë të temës.

Dialogojnë mes tyre edhe oboe - fagot - flaut dhe më vonë piano pas min.
së pestë. Nuk mungojnë edhe shkallët dekorative të pianistit dhe të harqeve me të cilat perfundon Allegretto. Këtë piano koncert mjaftë mirë e ka interpretuar edhe pianistja Gina Bachauer me Orkestren Simfonike të Londres si dhe Andre' Previn me Royal Filharmonic Orkestra të cilen e dirigjoi ai vetë dhe Vladimir Ashkenazy pianisti i madh i shekullit 20.

Piano Koncerti në Do maxhor , k.503 , No. 25. Këtë koncert Mozarti e luajti në Vienë në prill të vitit 1787 dhe më vonë në muajin maj në Leipzig. Në vitin 1934 Artur Schnabel e interpretoi këtë piano koncert në Vienë me Orkestren e Filarmonisë që ishte performanca e parë në ate qytet qysh kur vetë Mozarti e pat luajtur 147 vjet më parë.

Ky koncert zuri vend shpejt në repertorin klasik dhe njihet edhe si kompozim i madh i Mozartit. Perveç madhështisë, ky piano koncert është edhe më i vështiri dhe më simfonik nga të tjerët. Të dy koncertet, në Do minor dhe ky në Do maxhor i kanë quajtur "beethovenian" që pothuej kanë ritme të ngjashme marshi, goditje akordesh dhe kontraste të
theksuara midis maxhorit e minorit. Piano koncerti k.503 në Do maxhor është masterpjesë e Mozartit jo vetëm për nga autoriteti por edhe gjerësia e madhështia dhe pianisti është i prirur ta interpretojë në mënyren beethoveniane këtë koncert.

Koha e parë, Allegro maestoso është një ndër kohët më simfonike të piano koncerteve të Mozartit. Beethoveni i referohet këtij koncerti me piano koncertin e tij No. 4, në Sol maxhor op. 58. Jo vetëm kaq, por koha e parë është e pasur me melodi, me elementë të virtuozitetit dhe veçanrisht pas min. 7:10 kemi klimaksin në të cilin tema dhe variacionet e bëjnë tepër tërheqës koncertin. Shkallët ornamentale dhe akordet oktavë e zbukurojnë edhe më tepër krahas kadencës mjaftë të bukur që zgjatë mbi 2:00 min deri në perfundim të Allegros.

Koha e dytë, Andante është e mbushur plot me detale të bukura, me një rol të pasur të frymorëve të drurit. Si në gjithë koncertet e Mozartit, koha e dytë i ngjet një arie lirike që ka karakterin e një Adagio me një frymëmarje të thellë.

Koha e tretë, Allegretto, është formë Rondo që në hapje fillon me një temë si danc popullor. Edhe kjo kohë ka shumë momente të virtuozitetit dhe është e pasur me shkallët kromatike. Megjithëse është në tonalitetin minor si koha e parë, kjo perfundon me triumf.

Këtë piano koncert e kanë interpretuar pianistë virtuozë të njohur si
Alfred Brendel, Vladimir Ashkenazy ,Wilhelm Kempff , Mitsuko Uchida etj.
Performanca e mrekullueshme ka qenë ajo e pianistit të famshëm Vladimir
Ashkenazy me Orkestren simfonike të Filarmonisë Londer , e regjistruar në Audio CD (decca).

Ashkenazy e drejtoi koncertin prej pianos Ai interpretoi piano koncertin No.25 plot lirizëm dhe elegancë, delikatesë dhe këthjelltësi. Toni i Ashkenazit është tepër atraktiv jo vetëm në të tri kohët e koncertit por edhe në piano koncertet No. 20 , 21 , 23 , dhe 24 të asaj Audio CD. Harqet e Orkestres së Filarmonisë Londer luajten gjithë kohen e koncertit në mënyrë mahnitëse. Vladimir Ashkenazy luajti plot nuanca dhe me sensitivitet.

Një tjetër performancë është ajo me pianisten Mitsuko Uchida, Orkestren e Filarmonisë Vienë dhe me dirigjent Riccardo Muti, e vitit 2006. Piano koncerti k.503 , si më madhështori i piano koncerteve të Mozartit e
meritonte të ishte një "Emperor".

Piano Koncerti në Do maxhor , k.467 , No. 21 (Elvira Madigan)
Eshtë një punim "passionate "i Mozartit i vitit 1785 me afirmimin triumfues të tij , motivi kryesor i të cilit përshkon gjithë koncertin. I gjithë koncerti, veçanrisht seksioni i zhvillimit me gjithë modulacionet që i bëri Mozarti, tregon për një harmoni shumëngjyrëshe.

Pjesa më e madhe e kësaj masterpjese të Mozartit ka një solo brilante qe ai e kish bërë për ta luajtur vetë. Hapja madhështore e kohës së parë ka kapërcyer çdo paraardhës në mënyren e sesi Mozarti ritmin e muzikës si marsh e shfrytëzoi për një zhvillim të gjërë dhe madhështor. Pianisti dhe orkestra bashkpunojnë në harmoni të plotë të një dimensioni simfonik, si në kohen e parë të piano koncertit tjetër k. 503 në Do minor. Edhe finalja e koncertit si në të tjerët është një Rondo.

Pianisti austriak Peter Lang ka bërë një performancë brilante, ai luajti plot pasion dhe plot këthjelltësi në të tri kohët e koncertit, me një freski sonoriteti të pakapërcyeshme. Pas introduksionit të Allegro maestoso, 2:50 min, në formë marshi, pianisti fillon temen kryesore mjaftë popullore, si i gjithë koncerti, dhe nga minuta e pestë klimaksi i kohës së parë përsritet edhe prej frymorëve.

Andante me introduksion rreth 1:35 min. është me të vërtetë
e bukur, në Fa maxhor dhe ka tri pjesët. Violinat e para luajnë melodinë e bukur të shoqëruara prej violinave të dyta dhe violave ndersa në seksionin e dytë pianisti luan solo në Fa maxhor dhe më vonë përsri kemi melodinë e bukur në La bemol maxhor.

Toni i "butë"dhe i embël i Andantes dhe instrumentacioni i zgjedhur e bëjnë këtë Andante një nga më të shquarat. Finalja është një Rondo që fillon me gjithë orkestren në një temë të gëzueshme. Edhe në këtë koncert dallojmë shkallë dekorative dhe arpeggio figurative të pianistit. Edhe ky koncert është interpretuar nga pianistë të njohur si Vladimir Ashkenazy, Maurizio pollini, Arthur Rubinstein, Alfred Brendel etj.

Koncerti per Klarinetë në La maxhor, k. 622. Eshtë një koncert mjaftë i bukur, një formë koncerti madhështor, i gjallë dhe dramatik me aromë lirike. Këtë koncert Mozarti ia dedikoi klarinetistit të talentuar Anton Stadler i cili ishte një klarinetist virtuoz.

Koha e parë, Allegro, fillon me një introduksion prej 2:10 min. mjaftë të bukur mbas të cilit klarinetisti hynë në të njejten temë. Në mes min. katert dhe të pestë kemi klimaksin e kohës së parë ndersa mbas min. së tetë kemi një relacion midis orkestres dhe flautit mbas të cilit flautisti luan melodinë tepër tërheqëse. Kjo kohë është e pasur në dialogë ndersa mbas min. 11:00 duetin në mes klarinetistit dhe orkestres e pasojnë shkallët dekorative mbas të cilave orkestra e perfundon finalen e kësaj kohe plot gjallëri. Mendoj se Allegro është pjesa më e bukur e gjithë koncertit.

Adagio e këtij koncerti ashtu si i gjithë klarinetë koncerti k. 622, është i
pasur me një lirizëm nostalgjik " mozartian". Rondo: Allegro, është një epitomë e vizionit të Mozartit për klarineten. Fillon me dialogun klarinetë - orkester. Tema e Rondos është dramatike
ndersa shkallët figurative bashkë me elementë të virtuozitetit e bëjnë edhe këtë pjesë madhështore . Interpretimi i kësaj pjese , nga shumë
klarinetistë të njohur , plot gjallëri dhe me një ton të pasur kolori , dhe me një delikatesë , i ngjanë një divertimento.

Në min. 4:50 kemi klimaksin e Rondos ndersa finalja e saj perfundon mjaftë bukur nga të dy partnerët , klarinetë dhe orkester. Këtë koncert e kanë interpretuar shumë virtuozë si , Emma Johnson dhe Dieter Kocher me English Chamber Orchestra , David Campbell me Royal Philharmonic Orchestra , Sabine Meyer me Filarmoninë e Berlinit etj.

Koncerti për Flaut në Sol maxhor , k. 313 , No. 1. Eshtë një kompozim tipik i muzikës mozartiane në të tri kohët. Mozarti krijoi një hapsirë të veçantë për flautistin duke i krijuar mundësi që të tregojë të gjitha aftësit e veta teknike e profesionale me virtuozitet dhe mjeshtri në interpretim.
Koha e parë, Allegro maestoso, në Sol maxhor, në 4/4 zhvillohet në dy tema. Kadenca e kësaj kohe është e shkurtë (mbas min. 8:30) por
por e bukur dhe me elementë të virtuozitetit. Koha e dytë, Adagio, është në tonalitetin Re maxhor, 4/4 dhe lirike. Koha e tretë, Rondo, është një tempo minueti në 3/4, e pasur me melodi. Këtë koncert e ka interpretuar flautisti virtuoz Emmanuel Pahud me Filarmoninë e Berlinit nën drejtimin e Claudio Abbado si dhe në Salsburg të Austrisë me Ansamblin e Berlinit - Haydn.

Një ndër flautistët e mëdhenj është edhe James Galway që ka qenë flautist i parë i Filarmonisë Berlinit kur ishte dirigjent Herbert von Karajan.
Ky gjithashtu dallohet për interpretimin brilant të dy koncerteve për flaut dhe orkester , në Sol maxhor , No.1 dhe në Re maxhor , No. 2 , k.314 .
Mozarti kompozoi edhe shumë koncerte tjera , për fagot , për oboe
dhe flaut , simfonia koncertante për oboe , klarinetë , korno dhe
fagot në Mi - bemol , rondo për korno në Mi - bemol , kater koncerte për korno nga të cilët tre në Mi - bemol dhe tjetri në Re si dhe koncert për flaut dhe harpë në Do maxhor k. 299 .

Goethe ka thënë: 'një fenomen si Mozarti është një gjë e pashpjegueshme'.

Burime: 1. MOZART, Karakteri dhe Vepra e tij. Alfred Einstein,1962.
2. MOZART , disko dhe videografi.



Hermesnews©AllRightsReserved
Çdo riprodhim i paautorizuar ndëshkohet sipas ligjeve në fuqi.

Dërgo me email | Stampo artikullin | Artikulli është lexuar 264 here