3/11/2010 2:29:37 PM

Pirro Naçe - nje emer i njohur ne fushen e fotograsise shqiptare

Nga Historiku i Fotografisë Shqiptare.

Nga Qerim Vrioni
11 Mars 2010

TIRANË - Një ndihmesë të vlefshme në njohjen dhe publikimin e fotografisë shqiptare, sidomos 2-3 dhjetvjeçarët e fundit të shekullit XX, ka dhënë publicisti dhe fotografi Pirro Naçe.

Ai ka lindur në Korfuz në vitin 1928, në një familje me origjinë nga fshati Kosovë i Përmetit. Babai i tij, Andrea, kishte studiuar për shkenca politike dhe ekonomi në Universitetin e Sorbonës (Francë), çka në një farë mënyre do ta lidhte gjithë familjen e tij me kulturën franceze. I ati ishte dhe amator i fotografisë, pasion i cili u mbart natyrshëm edhe tek i biri, Pirroja.

Në vitet 1948-50, Pirro Naçe, studioi në Pragë (Çekosllovaki) për gazetari, më pas u kthye në atdhe dhe filloi punën si gazetar në Radio-Tirana, ku në saje të përgatitjes së tij të gjithanshme u bë një nga radiokronistët e saj më të suksesshëm.

Ndërkohë, gjatë punës për radiokronikat dhe reportezhet, sidomos jashtë Tiranës, ai nis të fotografojë dhe të mos e harrojë aparatin në shtëpi. Kështu, aparati fotografik bashkë me motorin “Jawa”, u bënë dy “miq” të ngushtë e mjaft të dobishëm për të. Tanimë, punon në organe shtypi si “Zeri i Rinisë”, “Ylli”, “Drita” duke nxjerrë përherë nga duart punime serioze dhe interesante.

Në gazetën “Drita”, transferohet për probleme biografie familjare, por me aftësitë e tij, arrin të bëhet i nevojshëm dhe të mbulojë edhe sektorin e artit të fotografisë. Këmbënguljes, kryesisht të Pirro Naçes, i atribuohet çelja e degës së fotografisë artistike pranë sektorit të Arteve Figurative në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, në vitet ’70.

Aktiviteti i Pirro Naçes në fushë të fotografisë, u bë më i dukshëm dhe i frytshëm pas viteve ’90. Kështu, me nismën e tij, disa fotografë, kineastë e dashamirë të fotografisë, arritën të krijonin shoqatën e parë të fotogafëve në historinë e Shqipërisë me emrin e shqiptaro-amerikanit të madh, Gjon Mili.

Dy vite më vonë, më 1992, me propozimin e kësaj shoqate me kryetar, Pirro Naçen, Presidenti i Republikës, Sali Berisha i akordon titullin “Artist i Popullit”(pas vdekjes), fotografit Gjon Mili (Dekreti nr.373, dt.27.11.1992). Ishte ky një vlerësim i munguar dhe i goditur për shqiptaro-amerikanin e madh të fotografisë.

Me krijimtarinë e tij si fotograf, ai hap disa ekspozita fotografike, brenda dhe jashtë vendit, ndër to përmendim vetëm këto. Në vitin 1999, Pirro Naçe, është autor bashkë me Lulzim dhe Albana Bardhoshi i një ekspozite me peizazhe nga Shqipëria, të paraqitur në Vjenë. Më 2002, paraqitet në qendrën ”Lindart” me ekspozitën fotografike vetjake me pamje nga SHBA. Ekspozitën me krijimtarinë fotografike retrospective me titull “Shqipëri-Kujtime”, ai e çel më 2003 në Pragë , ku kishte studiuar rreth 50 vjet më herët. Kjo ekspozitë, me rreth 70 foto, të një harku kohor 40 vjeçar, u organizua me ftesë të Ministrisë së Jashtëme Çeke dhe pati një vizitueshmëri të kënaqëshme nga publiku vendas.

Megjithatë, mendojmë se veprimtarinë më me vlerë të Pirro Naçes e përbën ajo e zhvilluar në fushën e studimit të fotografisë, sidomos asaj shqiptare. Vlen të përmendim se në vitet ’70, ai organizoi një emission televiziv me disa pjesë në RTSH me temë “Historia e Fotografisë Shqiptare”, ku ishte vet studiues, scenarist dhe komentues i ngjarjeve dhe figurave më të dalluara të saj.

Gjithashtu, nëpërmjet kërkimeve dhe studimeve të gjata e këmbëngulëse, në vend dhe jasht, përcaktoi atë që mbahet si fotoja e parë shqiptare, të bërë nga Pjetër Marubi në Shkodër në vitin 1858 dhe që është portreti i Hamz Kazazit. Njëkohësisht Pirro Naçe, jo vetëm nëpërmjet shkrimeve, por edhe me marrëdhënie me të huajtë bëri të njohur në botën e jashtëm veprimtarinë 130 vjeçare të Dinastisë Marubi, që është sot një nga monumentet e kulturës sonë kombëtare.

Ndër të tjera, kontribut të rëndësishëm ka dhënë Pirro Naçe edhe në njohjen e fotografit të shquar shqiptaro-amerikan, Gjon Mili, deri para viteve ’90, thuajse i panjohur për publikun tonë. Kështu, me kurajo civile, Naçe, shkruan një artikull të gjatë e plot informacion për të ne revistën “Shqipëria e Re” që dilte në disa gjuhë të huaja, në vitin 1988 (Gjon Mili-albanian photograph of World fame—by Pirro Naçe-“New Albania”- Nr.5-1988).

Shkrimi, gjithsesi ishte i kujdesshëm nga ana politike, nuk duhet të shkruante emra të “papëlqyeshëm”, diktatura ishte ende në këmbë dhe “shakatë” me të kushtonin shumë rëndë. Po atë vit, Naçe publikon në revistën “Skena dhe Ekrani”, studimin e tij interesant “Krijues dhe pasurues të traditës fotografike” (“Skena dhe Ekrani”-Nr. 1-1988) me rastin e 130 vjetorit të fotografisë së parë shqiptare.

Aty, për herë të parë në shtypin e shkruar të vendit jepet një panoramë serioze dhe e detajuar e veprimtarisë së fotografëve tanë qysh prej vitit 1858. Gjithashtu, ky artikull studimor, fryt i kërkimeve të pareshtura të Pirro Naçes në fushë të historisë së fotografisë shqiptare, shërben shumë për gjithkënd që do të kontribuojë për plotësimin e saj.

Vemë në dukje ndër të tjera, se Naçe kishte koncepte të qarta për fotografinë, përfshirjen e saj në artet pamore, madje edhe për retushin, përdorimin e të cilit, veçanërisht në fotografitë dokumentare dhe historike, nuk e pranonte asesi.

Retushin ose riprekjen, ai e kundërshtonte aq sa e quante “një armë krimi edhe për fotot e vjetra, ato më të çmuarat që ilustronin çastet historike më domethënëse për kombin” (Intervistë me Pirro Naçe—“Si retushoheshin fotot e Enverit”—Gazeta “Ballkan”-7 nëntor 2002). Duke njohur dijenitë, punën dhe përvojën e tij në fushë të fotografisë, ai ftohet në Prishtinë të japi leksione për të. Kështu në vitin 2002, Pirro Naçe, u transmeton studentëve kosovarë njohuritë dhe eksperiencën e tij, jo të vogël e modeste, në lëm të “dhomës së errët” në IFF (Instituti i Fotografisë dhe Filmit) të themeluar dhe drejtuar nga fotografi dhe kineasti i shquar, Afrim Spahiu.

Kishte kohë që Pirro Naçe merrej me hartimin e një libri studimor me titull “Historiku i Fotografisë Shqiptare”. Për këtë, ai kishte hulumtuar në arshiva shtetërore dhe familjare, brenda dhe jashtë vendit, ndër fotografë e miqë të fotografisë me këmbëngulje të madhe.

Duke qënë kërkues për cilësinë e veprës, Naçe, gjente shpesh të dhëna të reja që herë-herë rrëzonin të vjetrat e, kjo ishte ndoshta, një nga arsyet që e shtyu botimin e tij dhe nuk arriti t’a nxjerrë në qarkullim. Një aryse tjetër ishte dhe moskokëçarja e institucioneve kulturore për t’a financuar shtypjen e librit. Fatkeqësisht ai është ndarë nga jeta pa e përmbushur detyrën që i kishte vënë vehtes, në Tiranë në vitin 2006.

Gjithsesi, për punën e tij si gazetar i talentuar i Radio Tiranës, fotoreporter i “Zeri i Rinisë” , “Drita” dhe “Ylli”, por mbi të gjitha si publicist I njohur i fotografisë shqiptare, Pirro Naçe, është nderuar me urdhrin e lartë “Naim Frashëri”. Po ashtu, për merita të veçanta në zhvillimin e marrëdhënieve kulturore me Francën (ai ishte bashkëthemelues në vitin 1990, i Shoqatës së miqësisë Shqipëri-Francë) ai është dekoruar nga Qeveria Franceze më 1997, me titullin “Chevaliers des Arts et Lettres” (Kalorës i Arteve dhe Letrave), nderim jo i paktë për një të huaj. Në vitin 2003, Pirro Naçes i është akorduar nga Presidenti i Republikës, Alfred Moisiu, titulli “Mjeshtër i Madh i Punës”.

Pirro Naçe, në saje të ndihmesës të tij në fushën e njohjes së fotografisë shqiptare, sidomos të asaj të vjetër, meriton një vend të nderuar e të përhershëm në Historinë e Fotografisë Shqiptare si një nga publicistët e parë e të palodhur të saj.






Hermesnews©AllRightsReserved
Çdo riprodhim i paautorizuar ndëshkohet sipas ligjeve në fuqi.

Dërgo me email | Stampo artikullin | Artikulli është lexuar 235 here