Video

Xhemil Çeli, Izmet Isufi

27 Qershor 2008 - Shoqëria shqiptare, me ndryshimet politiko-ekonomike të fillimviteve ‘90-të, u ridimenisonua gjithnjë e më tepër, në pikëpamje të shumësisë së mendimit dhe të krijimit të subjekteve të ndryshme politike e jo politike.

Veçanërisht në fillimet e këtyre transfromimeve, zhvillim të madh mori, nga njëra anë, pluralizmi politik, i shprehur në krijimin e partive të ndryshme politike dhe, nga ana tjetër, edhe mendimi i lirë, mendimi ndryshe, nga kënde jashtë programeve e këndvështrimeve apo interesave të ngushta e të pjesëshme partiake.

Pikërisht, ky zë, zëri tjetër, ishte më pranë problemeve madhore të përbashkëta, sikurse janë vlerat atdhetare e kulturore të së shkuarës, që duhen ruajtur e transmetuar sa më autentike te brezat e rinj dhe të mëvonshëm.

Këto vlera përbëjnë gurët e themelit të identitetit shqiptar, të kultivuar ndër shekuj, identitet i domosdoshëm për tu ruajtur si një nga pasuritë shqiptare më të çmuara e të domosdoshme për tu futur në Evropën e Bashkuar, me vizion evropian, por natyrisht, me pamje e përmbajtje shqiptare. Shtete anëtare të Evropës, madje dhe nismëtare të krijimit të këtij bashkimi, janë treguar tepër të vëmendëshëm në ruajtjen e transmetimin e vlerave etnozakonore, kulturore e atdhetare të të parëve të tyre.

Është fakt se shumë vizitorë të huaj, nga të katër anët e botës, befasohen nga vlerat kulturore të së shkuarës sonë, nga polifonia labe apo nga historia e qëndresës shumëshekullore e një populli të vogël, sikurse është populli ynë, që ka qënë, në gjithë historinë e tij, objekt sulmesh, pushtimesh, spastrimesh etnike etj.

Pikërisht, ato veti e virtyte morale e etnozakonore të popullit tonë, kanë bërë që të mbijetojmë në gjithë këto periudha pushtuese e me synime asimiluese, ndaj dhe sot të paraqitemi si komb. Ato përbëjnë vlera që duhen ruajtur, si parakusht për të ekzistencën dhe qëndrueshmërinë e identitetit tonë, veçanërisht në kushtet e integrimit evropian, ku, pa dyshim, do të ketë edhe gërshetime identitetesh, por pa humbur thelbin e tyre.

Në këto rrethana shoqëria shqiptare, në jetën e saj gjithnjë e më të hapur, në kushtet e pluralizmit të mendimit, kishte nevojë edhe për krijimin e organizimeve vullnetare, që të qëndronin në mbrojtje e transmetim të këtyre vlerave. Si një nevojë e tillë, lindi edhe Shoqata Kulturore Atdhetare „Labëria“, përfaqësuese e denjë e një krahine të lavdishme, sikurse është ajo e Labërisë dhe vet komunitetit lab në këtë trevë dhe kudo që gjendet e punon, në të katër anët e vendit, në emigracion e deri në diasporë.

Krijimi dhe funksionimi i saj është parë si një vijim i klubit atdhetar „Labëria“ të ngritur nga Ismail Qemali në vitin 1908. Jemi të ndërgjegjshëm se shoqëria globale, ku dëshirojmë të shkojmë, kërkon që jo pak nga vlerat e së kaluarës edhe të tejkalohen, sikurse koha ka tejkaluar të tjera. Por jemi po kaq të ndërgjegjëshëm se ne kemi vlera të tilla, që do t‘i mbijetojnë edhe globalizmit të shoqërisë, si një vlerë e vërtetë madje integruese e saj.

Por kjo do të varet shumë nga vet ne, sa të aftë e vizionarë do të jemi për të vënë thekse e ruajtur ato vlera që nuk bien ndesh me qytetërimin e ri evropian e botëror, që e pasurojnë atë dhe që shërbejnë si një ushqim shpirtëror për popullin tonë, si vlera të identitetit në kushtet e shoqërisë së hapur botërore.

Shoqata Kulturore Atdhetare „Labëria“, e ndërgjegjëshmë për kohët që jetojmë e ato që do të vijnë, ku populli ynë, e në këtë kuadër edhe komuniteti lab, do të jetë pjesmarrës, ka synuar e synon të evidencojë, të përgjithësojë e të tansmetojë vlerat, vetitë e virytet më të pasura të shpirtit lab, të trevës së Labërisë, të kultivuara ndër shekuj e që kanë arritur të mbijetojnë, të cilat i kanë shërbyer dhe i shërbejnë mirëkuptimit, vëllazërimit ndërlab, deri në shkallë kombëtare.

Në trajtimin e problemeve në këtë material, duke qënë se flitet për veprimtarinë e një shoqate në një periudhë kohore, për ngjarje e protagonistë konkretë, jemi mbështetur kryesisht në arkivin e shoqatës si dhe në gazetën „Labëria“, organ i shoqatës ku, në tërësi, janë materializuar gjithë problematika e veprimtaria e saj. Për ndonjë problem, si për të dhënat historike për trevën e Labërisë e ndonjë tjetër, janë shfrytëzuar edhe burime të tjera.

Nga autorët

Pak histori per treven e Laberise

Labëria është një krahinë e madhe që shtrihet në bregdetin e detit Adriatik e kryesisht të detit Jon. Për shtrirjen hapsirore, por edhe për historinë e kësaj treve, janë bërë dhe bëhen diskutime të shumta, madje edhe në ditët e sotme. Dhe këto debate, natyrshëm, janë produkt i nevojës shpirtërore të lebërve për të ditur më shumë e më saktë për trevën e vet, për historinë e të parëve të tyre dhe për t’ua kaluar ato, qoftë edhe gojë pas goje nipërve e mbesave në breza. Edhe pse Labëria është një krahinë e njohur dhe e njësuar në pamjen etnokulturore, ajo nuk ka kufij të qartë ndarës gjeografik, sidomos në anësitë apo në periferitë e saj. Po kështu janë bërë e bëhen sygjerime për qartësime të lidhjeve të Kaonisë së hershme e të kaonëve tanë pararendës me Labërinë dhe lebërit.

Në përmasat që lejon një kre i këtij historiku 15 vjeçar të shoqatës „Labëria“, po ndalemi shkurtimisht në këto probleme, duke ju referuar kryesisht studiuesve vendas e të huaj, e sidomos të atyre të shekujve të kaluar, madje që nga antikiteti.

Shtirja gjeografike e krahinës dhe bashkësisë etnokulturore labe

Studiues të ndryshëm, mbështetur në studimet e vëzhgimet e veta, por edhe në analizë të të dhënave të autorëve të ndryshëm, vendas e të huaj, duke mbajtur në vëmëndje teguesit që materializojnë një bashkësi etnokulturore të njësuar, japin një pamje përgjithësuese të shtrirjes gjeografike të Labërisë së sotme, por gjithsesi me dallime nga njëri te tjetri, përsa u takon kufijve anësorë të shtrirjes së saj.

Krahina e Labërisë, sikurse vë në dukje Porf. Ismet Elezi në botimin e tij të njohur „Kanuni Labërisë“, është një bashkësi e madhe etnokulturore e formuar në një komunitet autokton me gjuhë, zakone e tradita kulturore të përbashkëta. Ajo shtrihet në Jugë Perëndim të Shqipërisë, në rrjedhën e majtë të Lumit Vjosa, që përfshin rreth 500 fshatra dhe përbën njërën prej tre grupeve kryesore etnohistorike të Shqipërisë së Jugut, pra të Toskërisë.

Në pamje më të përgjithshme, gjeografikisht, Labëria shtrihet në hapsirën në mes tre urave: të Drashovicës, të Dragotit (Tepelenë) dhe të Kalasës (afër Delvinës). Sipas Sami Frashërit, në botimin e tij „Dhe shkronjë“ (Bukuresht, 1898, vepra 1, f. 413), krahina e Labërisë shtrihet në Jugëperëndim të Shqipërisë, nga lumi Vjosa në Verilindje deri në bregdetin e Jonit e të Adriatikut në Perëndim, ndërsa në Jugë kufizohet me lumin Pavël. Ajo përfshin Grykën e Dukatit, të Mesaplikut, Arbërinë, Kurveleshin, Zhulatin, Rrëzomën, Bregun e Detit, Rrëzën e Tepelenës etj. Sami Frashëri pranon se ndërsa Përmeti e Pogoni nuk përfshihen në Labëri, Rrëzën e Tepelenës si dhe krahinën e Himarës, pa asnjë rezervë, i quan pjesë të trevës së Labërisë.

Studiuesi i huaj J. G. Hahn, pasi jep kufizimet e përgjithshme të krahinës, që nga katundet afër Vjosës e deri në Delvinë, ku nuk futet Përmeti dhe Dropulli, mbështetur në analizën e shkrimeve të autorëve, vendas apo të huaj, thekson se Labëria përfshin krahinën e Vlorës, krahinën e Himarës, atë të Delvinës… dhe atë të Kurveleshit që ngrihet në Perëndim të derdhjes së Drinosit në Vjosë dhe në Jugë të Tepelenës („Studime për Shqipërinë“, arkivi Institutit të Historisë, f. 7).

Ndërsa Ago Agaj, si një studiues i pasionuar i trevës së Labrisë, në librin e tij për Luftën e Vlorës flet për kufij natyralë të Labërisë duke i konkretizuar: „Në Perëndim deti Adriatik, në Veri e Lindje lumi Vjosa gjer në grykën e Zagories, në Jug Gryka e Selckës, pjesa Perëndimore e maleve të Libohovës gjer në Nepravishtë, prej ku dhe hidhet në Qafën e Muzinës, merr rrëzën jugore të maleve të Delvinës dhe, duke formuar një gjysëm harku, arrin në Nivicë Buban e mbaron prapë në det“ („Lufta e Vlorës“, Tiranë, 2004,, f. 4).

Po kështu autori Kozma Thesproti në librin e tij “Gjeografi Alvanias kai Ipiru 1830-1831“, (1964, f. 210), shkruan se banorët e maleve të Himarës deri në Vlorë, duke filluar një orë nga Veriu i Delvinës, quhen lebër dhe vendi Labëri, veçanërisht Arbër, Arbanon (Arvanon)

Sikurse del nga autorët e mësipërm, Labëria, në pikëpamje gjeografike ka kufij të përafërt, orientues. Dihet historikisht se treva e Labërisë, edhe pse një trevë etnozakonore autoktone e gjeografike me tregues të përbashkët, nuk ka qënë asnjëherë njësi administrative apo principatë më vete, me kufij të mirëpërcaktuar. Në se brendësia e trevës së Labërisë është e qartësuar në pamjen hapsinore të banorëve të saj lebër, në anësitë e saj, përfshirja ose jo në të e pjesëve të veçanta (krahina, fshtara etj) varet nga një sërë faktorësh, që gjithëkush mund t‘i mbajë në vëmendje, pavarësisht dallimeve a prurjeve të vogëla në rjedhat e kohës.

Studieusit e ndryshëm, për të arritur në përfundime për shtrijen e krahinës a trevës së njësuar etnozakonore, mbajnë në vëmendje treguesit kryesorë, që lidhen me etnografinë, polifoninë karakteristike, të drejtat zakonore apo Kanunin që ushtrohej e ushtrohet në to. Nga këto kënde shikimi është pranuar e pranohet se brenda shtrirjes hapsirore të parashtruar të trevës së Labërisë ka edhe ndonjë fshat që nuk është lab, sikurse jashtë kësaj shtrirjeje ka edhe jo pak fshatra labë apo të banuara tërësisht nga lebër, me norma etnozakonore labe të përshtatura krahinës ku ata jetojnë. Prof. Ismet Elezi, si njohës i mirë i Labërisë dhe i së drejtës zakonore të saj, shprehet se burimi më kryesor ku mund të mbështetemi, në përkufizimin e shtrijes së Labërisë e sidomos të lebërve si bashkësi, është, pa dyshim, gojëdhëna popullore, vetë populli, i cili tregon se kush është lab dhe kush jo, si një ndjesi e brendëshme e tij.

Hermesnews©AllRightsReserved
Çdo riprodhim i paautorizuar ndëshkohet sipas ligjeve në fuqi.

Dërgo me email |

Stampo artikullin |

Artikulli është lexuar 89 here