6/26/2012 11:13:01 AM

Bilal Xhaferi, drama e padorëzuar e një shkrimtari

Bilali, pasardhës i Hoxhë Tahsinit, ka lindur po në Ninat, më 2 nëntor 1935. Duket se patën të njëjtin fat stërgjysh e stërnip. Pas vdekjes misterioze të Bilalit në SHBA shumë pak nga dorëshkrimet e tij mbijetuan, njëlloj si vepra e Hoxhë Tahsinit, më shumë se gjysma e të cilave nuk u gjetën kurrë

DURRËS - Nuk ka çam që të jetë përmendur aq shumë sa Bilal Xhaferri. Në Durrës, ku ka kaluar një pjesë të mirë të jetës, plot njerëz që e kanë njohur mendojnë se nuk ishte vetëm personaliteti i fortë, vullneti i papërkulur dhe talenti i madh, që ishin mbledhur bashkë nën emrin e tij.

Ka dhe një arsye tjetër, që e ka kthyer në simbol figurën e tij: dashuria e ndërsjellë me njerëzit e shumtë, me të cilët pati rastin të takohet në jetën e tij të shkurtër, e mjaft intensive.

Nuk janë të pakët ata që e kujtojnë në Durrës, ku kaloi vitet e krijimtarisë së begatë, por edhe ditët e trazuara, që përgatisnin arratisjen e hidhur e të detyruar.

Në këto ditë përkujtese, kur komuniteti çam i Durrësit përgatitet të marshojë drejt Qafë Botës, në përurimin e Memorialit të genocidit ndaj popullsisë së pafajshme, të flasësh për njeriun Bilal Xhaferri merr një kuptim të veçantë.

Edip Hoxha, një nga kushërinjtë dhe miqtë e afërt të poetit disident thotë se "Bilali pasardhës i Hoxhë Tahsinit, ka lindur po në Ninat, më 2 nëntor 1935. Duket se patën të njëjtin fat stërgjysh e stërnip. Pas vdekjes misterioze të Bilalit në SHBA shumë pak nga dorëshkrimet e tij mbijetuan, njëlloj si vepra e Hoxhë Tahsinit, më shumë se gjysma e të cilave nuk u gjetën kurrë", tregon Edipi, i cili më pas i kthehet jetës së vuajtur të kushëririt.

Që kur zbriti në Sarandë në moshën 13-vjeçare, përgjegjës dhe për tre motrat e tij jetime në fshat, Bilali u thirr me emrin e të jatit, Xhaferrit, të cilin komunistët e pushkatuan, që në ditët e para pas luftës.

Bilal Xhaferri u shkollua në mënyrë të çuditshme. Filloren e kreu me vonesë për shkak të luftës italo-greke dhe e përfundoi për dy vjet në Sarandë, ndërsa 7-vjeçaren e përfundoi natën shumë më vonë, atëherë kur u vendos në fermën e Sukthit tek të afërmit e tij. Kishte mbushur 20 vjeç, kur një mik i familjes arriti të sigurojë një bursë për shkollën 2-vjeçare të ndërtimit. Ishte një nga të paktat gëzime në jetën e Bilalit. Si gjithnjë edhe këtë shkollë e mbaroi shkëlqyeshëm. Këtu pati kohë për të plotësuar mungesat në formimin e tij intelektual. Kohën e lirë, nëse mund ta quajmë kështu e zinte duke lexuar letërsi artistike, vijon tregimin e tij Edipi.

Xhek London, Gorki, Tolstoi, Pushkini, Çehovi, Majakovski, Stendali, Balzaku, Gëte dhe Shekspiri ishin disa nga autorët e tij të preferuar dhe që mund të gjëndeshin më lehtë në qarkullim.

Soba e tregimeve "Unë kisha mbaruar klasën e shtatë, kur Bilali më mori të punoj në Rruga-Ura, në Burrel-kujton Edip Hoxha. Më sistemoi në dhomën e tij dhe unë mbaj mend se si punonte, lexonte dhe shkruante deri në orën dy të natës, thotë Hoxha. Shkruante shumë dhe më pas plot fletë i digjte në sobë.

Një koleg i tij, tiranas, me emrin Genci, shpesh bënte fjalë me Bilalin, duke i thënë se këto që shkruan janë shumë më të mira se ato që lexoj shpesh te Zëri i rinisë.

Edipi thotë se tregimi që për pak mund të përfundonte në sobë fitoi vendin e parë. Ishte fillimi i viteve 1960 dhe kjo i dha besim Bilal Xhaferrit. Shkrimet e tij ishin të mirëpritura në gazeta dhe periodikë të ndryshëm si Zëri i rinisë, Puna, Shqiptarja e re dhe Drita.

Pasi lirohet nga ushtria ai bëhet një nga frekuentuesit më të favorizuar të bibliotekës së Durrësit. Drejtori Pertef Kruja, intelektual, krijues dhe përkthyes mjaft i zoti u bë një nga mbështetësit më të mirë të tij në qytetin bregdetar. "Është një talent i rrallë", thoshte Kruja për Bilal Xhaferrin, duke i krijuar atij kushtet më të mira për punë krijuese.

Njëlloj si Pertef Kruja, edhe drejtori i Parkut automobilistik po rrezikonte seriozisht pozitën e tij, teksa ndihmonte djalin e një "armiku" të pushkatuar. Aq më shumë, pas ditëve kur Bilal Xhaferi u vu në shënjestër.

Grushtat Bilal Xhaferri ka vdekur në spital në vitin 1986, vetëm pak ditë pasi ishte operuar në kokë. Paradite kishte shkuar ta shihte kunati, Selfo Ahmeti dhe mjekët i kishin thënë se të nesërmen Bilali do të dilte nga spitali.

"Kishte vuajtur edhe më parë, këtu në Shqipëri nga dhimbja e kokës dhe ai vetë e lidhte këtë me boksin. Po, po, me boksin, i përgjjigjet vështrimit tim pyetës Edipi.

Në fund të viteve 1950, Bilali ushtroi sportin e boksit, me ekipin e Krujës, atje ku punonte asokohe. Ishte truplidhur e i shkurtër, mjaft i zoti edhe në ring. Nuk vazhdoi gjatë. Dukej sikur nuk i interesonte vetë boksi se sa donte të njihej edhe me një mjedis të ri, e me njerëz të tjerë.

Por, dhimbja e kokës i rishfaqej herë pas here. Më shumë se grushtat e ringut, Bilalin po e shkatërronin goditjet, që vinin nga mediokrit dhe njerëzit e Sigurimit.

Në vitet 1966-1969 veprimtaria letrare e Bilal Xhaferrit shikohej në "vrimë të gjilpërës". Megjithatë kishte njerëz të guximshëm, që vazhdonin ta evidentonin krijimtarinë e tij.

Internimi në fshatin Kullë e bindi poetin të largohej nga vendi. "Kishte tentuar edhe dy herë të tjera, njërën prej të cilave nga Pogradeci, tregon Edipi, ndërsa shton: Herën e tretë i kishte bërë llogaritë me kujdes. Arriti të marrë leje për të shkuar në fshatin e tij të lindjes për t'u martuar. Po kthehej në Ninat pas gati dy dekadash.

Qëndroi në fshat 10 ditë dhe duke u gdhirë 24 gusht i vitit 1969 e kaloi kufirin, vetë i tretë. Pas 11 muajsh në kampet greke u nis për në Amerikë. Për gati dy vjet Bilal Xhaferri punoi në Boston, në gazetën "Dielli", ndërsa më pas u vendos në Çikago, ku hapi revisten "Krahu i Shqiponjës", nga e cila u botuan 39 numra.

Shqiptarët e Malit të Zi dhe kosovarët qenë ata që e mbështetën më shumë veprimtarinë e Bilal Xhaferrit në SHBA.

Kthimi i borxheve Ndodhte shpesh që Bilali t'i botonte poezitë me emra të shokëve e miqve, tregon Edip Hoxha. "Jo vetëm me emrat e disa miqve letrarë të njohur, por edhe me emrin tim ka botuar në shtypin e kohës disa poezi, kujton Edipi vitet kur Bilalit iu ndalua të botonte. Është një krijimtari e gjërë dhe që i duhet rikthyer autorësia, bën apel Edipi, shoku dhe kushëriri i poetit nga Çamëria.

Edhe romani "Krasta Kraus" ka shpëtuar falë kujdesit që ka treguar znj. Ballkiz Halili, e cila e ka ruajtur dorëshkrimin e veprës për 24 vjet me radhë. Nuk dihet se çfarë fati patën tre kopjet e tjera të dorëshkrimit, por znj. Halili në vitin 1993 arriti ta botojë veprën në Tiranë në shtëpinë botuese që mori emrin "Bilal Xhaferri".

HermesNews - © 2012

Dërgo me email | Stampo artikullin | Artikulli është lexuar 310 here