5/18/2012 4:05:00 PM

Si mund të njihemi me dokumentet (konfidenciale) të BE-së ?

Dr. Erjona Canaj

TIRANE - Vendimet e Bashkimit Europian po fitojnë dita-ditës një rëndësi gjithnjë e më të madhe në jetën tonë dhe e drejta e aksesit të dokumenteve është pjesë themelore e frymës së transparencës që mbizoteron në BE. Kjo transparencë, për fat të mirë po e prek tashmë në mënyrë të drejtpërdrejtë edhe shoqërinë tonë.

Çdo njeri nga ne, nëse ka një interes, mund të bëjë kërkesë që të aksesojë çdo dokument, qoftë edhe të pabotuar, në formë të shtypur, elektronike, ose audiovizuale. Në morinë e akteve që mund të aksesohen përfshihen edhe të ashtuquajturat dokumente konfidenciale të Bashkimit Europian, të cilat jo gjithmonë bëhen publike, me qëllim informimi, siç janë raportet ose progresraportet.

Është pikërisht Traktati Themelues i Bashkimit Europian (neni 15 TFBE) që u njeh qytetarëve të drejtën e aksesit në dokumentet e Parlamentit, Këshillit dhe Komisionit Europian, si dhe të institucioneve të tjera që veprojnë në BE, pavarësisht nga forma e tyre.

Këto dokumente mund të aksesohen drejtpërdrejt nga publiku. Kur institucionet marrin kërkesën, ato japin dokumentet ekzistuese në atë format që janë të gatshme. Për të ndihmuar që publiku të informohet për aktivitetet e tyre, institucionet e BE-së kanë nxjerrë një sërë botimesh si materiale, raporte, studime, fletëpalosje, të cilat gjenden në internet dhe në një rrjet të gjerë qendrash informimi. Kërkesa për mundësi aksesi, në çdo dokument i nënshtrohet një sërë procedurave në lidhje me mënyrat e ndryshme të kërkesës njëlloj siç mendohet edhe mundësia për të refuzuar kërkesën.

E drejta për akses të drejtpërdrejtë përfshin:

- aktet e botuara në Fletoren Zyrtare të Bashkimit Europian e cila mund të gjendet e shtypur në letër ose në formë elektronike në 23 gjuhët zyrtare të vendeve të Bashkimit Europian;
- aktet që gjenden në internet, ku dokumentet mund të aksesohen pa pagesë në të gjitha gjuhët zyrtare. Këto faqe interneti mund të vizitohen drejtpërdrejt ose përmes website www.europa.eu;
- aktet që gjenden nga arkivat: publiku i gjen drejtpërdrejt këtu dokumentet që janë më të vjetra se tridhjetë vjet. Këto arkiva gjenden në Institutin Europian të Firences në Badia di Fiesole (Firence).

Kërkesa për një dokument mund të bëhet pavarësisht shtetësisë dhe vendbanimit të Bashkimit Europian si dhe pavarësisht nëse je individ, një shoqatë apo shoqëri tregtare.

Çdo kërkesë për të aksesuar një dokument duhet të bëhet me shkrim në njërën prej gjuhëve zyrtare: bullgarisht, çekisht, danisht, holandisht, anglisht, estonisht, finlandisht, frengjisht, gjermanisht, greqisht, hungarisht, italisht, letonisht, lituanisht, maltisht, polonisht, portugalisht, rumanisht, sllovakisht, sllovenisht, spanjisht ose suedisht. Kërkesa mund ta niset përmes postës së zakonshme, faksit ose postës elektronike. Ajo duhet t’i drejtohet institucionit që e ka këtë dokument, pra Parlamentit Europian (Regjistrit publik të dokumenteve); Këshillit (Sekretariatit të Përgjithshëm); Komisionit (Sekretariatit të Përgjithshëm). Dokumenti mund të shihet pranë institucionit, mund të kërkohet të merret një kopje elektronike ose e shtypur. Në parim, e drejta e aksesit është pa pagesë. Nëse dokumenti është i gjatë më shumë se 20 faqe, mund të nevojitet të paguhet diçka për kopjimin dhe postimin e tij.

Pasi e merr kërkesën, institucioni e regjistron dhe dërgon konfirmimin e marrjes. Pas regjistrimit, institucioni ka 15 ditë në dispozicion për t’u përgjigjur. Institucionet edhe mund të refuzojne aksesin në çdo dokument, përhapja e të cilit prek interesin publik ose një sekret. Neni 15 i Traktatit saktëson gjithashtu se parimet e përgjithshme dhe kufizimet, që për arsye të interesit publik ose privat rregullojnë të drejtën për t’u njohur me dokumentet, vendosen nga Parlamenti Europian dhe Këshilli përmes rregulloreve duke vepruar në përputhje me procedurën e zakonshme legjislative.

Institucionet mund të refuzojnë aksesin ndaj dokumenteve (të plota ose pjesë të tyre) vetëm kur përhapja e tyre mund të sjellë paragjykim për mbrojtjen e interesit publik, saktësisht për sa i përket sigurisë publike, mbrojtjes dhe çështjeve ushtarake, marrëdhënieve ndërkombëtare dhe politikës financiare, monetare ose ekonomike të Komunitetit ose njërit nga Shtetet anëtare; e jetës private dhe të integritetit të individit, në përputhje me legjislacionin komunitar në lidhje me mbrojtjen e të dhënave personale; e interesave tregtare të një personi fizik ose juridik (duke përfshirë edhe pronësinë intelektuale), procedurat juridiksionale dhe konsulencën ligjore, objektivat e veprimtarisë inspektuese, të hetimit dhe të rishikimit kontabël. Mbrojtja e këtyre interesave gjen, megjithatë, një kufi në interesin publik që mbizotëron ndaj përhapjes së dokumenteve.


* Autorja është Pedagoge në Faultetin Juridik Universiteti Europian i Tiranës. Artikuj të tjerë të autores: (Mos )Qartësia mbi ndarjen e kompetencave të BE-së Bashkimi familjar brenda BE-së

HermesNews - © 2012

Dërgo me email | Stampo artikullin | Artikulli është lexuar 167 here