3/6/2012 3:42:25 PM

GALOIS, e ardhmja e matematicientëve dhe kërkimit shkencor

Intervistë me Prof. Dr.Tanush Shaskaj: çfarë mund të përmirësojmë në librat e matematikës: rregullat që pengojnë studentët të rregjistrohen në universitetet amerikane: 'Kongresi' i matematicientëve shqiptarë do të zhvillohet për 100 vjetorin e pavarësisë

Prof. Shaska, pas një periudhe më shumë se 1-vjeçare që nuk jeni prononcuar për shtypin, duam t’ju falenderojmë që pranuat të na jepni këtë intervistë. Do të donim të dinim diçka mbi aktivitetin tuaj gjatë kësaj periudhe, qoftë ky aktivitet shkencor apo për komunitetin shqiptar ?

Doriana, faleminderit për ftesën për intervistë. Duke qenë larg përgjegjësive zyrtare, natyrisht kam më pak arsye për të dhënë intervista apo për t'u prononcuar publikisht. Kryesisht e harxhoj kohën time të ndarë midis: familjes, punës shkencore dhe përpjekjeve për të kontribuar sado pak për komunitetin shqiptar në matematikë. Pas një shkëputje 3-vjeçare, jam i lumtur se jam kthyer përfundimisht në punën shkencore. Koha ime tani ndahet midis kërkimit shkencor, punës me studentët e doktoraturës dhe aktiviteteve të tjera në fushën e profesionit si p.sh. organizimi i seminareve, konferencave shkencore, etj.

Gjatë vitit jam përfshirë në organizimin e dy konferencave të tilla. E para është një konferencë e organizuar në bashkëpunim me Prof. Artur Elezin si pjesë e një seksioni të Shoqatës së Matematikanëve të Amerikës. Kjo konferencë zhvillohet këtë javë në Tampa, Florida. Konferenca e dytë është MCAG’12 (Michigan Computational Algebraic Geometry) dhe zhvillohet ne Rochester, Michigan në May 12-13 te ketij viti. Mund t’ju them me krenari që në këtë konferencë që bëhet në Michigan do të referojnë dhe dy shqiptarë dhe pikërisht Prof. Nertila Gjini e UNYT (Tirana) dhe Prof. Qendrim Gashi (Universiteti i Prishtines). Të dy të lartpërmendurit janë diplomuar nga universitetet më të dëgjuara të botës dhe prezantojnë në mënyrë dinjitoze matematikën shqiptare.

Shpresojmë të kemi dhe shqiptare te tjere qe do te referojne, por per kete duhet te presim vendimet e bordit te konferences. Për çudi, gjeometria algjebrike, megjithëse një nga degët më të vështira të matematikës, sot ka një group aktiv matematikanësh shqiptarë të cilët janë diplomuar nga universitete prestigjoze dhe vazhdojnë të jenë aktivë në kërkim shkencor. Qëndrim Gashi, i diplomuar nga Universiteti i Chicagos, Enka Lakuriqi, diplomuar nga Penn. State University janë disa nga matematikanët e rinj të cilët po rrisin këtë grup. Për më tepër, ne kemi sot 5-6 studentë pasuniversitare të cilët po punojnë me temat e doktoratës në fushën e gjeometrisë algjebrike.

Profesor, kemi marrë vesh për një projekt tuajin dhe disa matematikanëve shqiptarë. Flas për projektin Galois. A mund të na thonit diçka më shumë mbi këtë projekt?

Projekti Galois (Galua) përfshin një grup matematikanësh shqiptarë të cilët synojnë botimin e literaturës bazë të matematikës. Me synimin e vetëm për nxitjen e kërkimit shkencor dhe nxitjen e talenteve të reja në matematikë. Projekti Galua synon të krijojë kushte të përshtatshme për zhvillimin e matematikës shqiptare nëpermjet kerkimit shkencor.

Në vitin 2008 ne nisëm një projekt për rinovimin e të gjithë teksteve të matematikës ne gjuhën shqipe. Kjo është jo vetëm diçka e nevojshme, por dhe shumë e domosdoshme. E meta më e madhe e teksteve të matematikës në gjuhën shqipe është mungesa e thellësisë dhe e trajtimit te temave në mënyrë të thjeshtë dhe të kuptueshme. Për më tepër, duam të trajtojme tema të cilat janë bashkëkohore dhe me rëndesi.

Ne si grup nuk interesohemi nëse tekstet tona do të përdoren apo jo në shkollat dhe universitetet në Shqipëri. Qëllimi ynë i vetëm është që ne të krijojmë tekste alternative për nxënësit dhe studentët me ambicje për të mësuar diçka serioze në shkencat e matematikës. Më tepër informacion për këtë projekt mund të risat.org/galua. Në Janar, 2011 ky projekt u rikonceptua si pjesë e RISAT.

RISAT është kryesisht një grup matematikanësh dhe inxhinierësh shqiptarë dhe të huaj me synimin kryesor për te nxitur projektet shkencore në fushën e teknollogjisë dhe shkencës në trevat shqiptare. Me tepër informacion mbi veprimtarinë e RISAT mund të gjeni në risat.org.

Nga RISAT u vendos që projekti të quhej Projekti Galois (Galua) dhe të shtrihej edhe më tej teksteve bazë të matematikës. Faza e dytë e projektit po përqëndrohet tek kurset më të avancuara të cilat kryesisht janë për studentët e matematikës.

Në çfarë projektesh të tjera jeni i përfshirë për shkencën shqiptare ?

Aktiviteti ynë më i madh konsiston në ndihmën për pranimin e studentëve shqiptarë të doktoraturës në universitete amerikane. Ky është një projekt që nisi vjet me inisiativen time dhe të Prof. Elezit. Vitin e parë arritëm të pranonim në universitetet amerikane 5 studentë shqiptare.

Për arsye personale, një prej tyre nuk erdhi kurse 4 të tjerët po vazhdojnë këtë vit studimet e doktoraturës në matematikë. Ne mund të ndihmojmë nëpërmjet kontakteve tona deri në 10 kandidate ne vit, kryesisht ne deget e matematikes, statistikes, informatikes, dhe shkencave kompjuterike.

Gjithashtu, gjatë kësoj vere që vjen, shpresoj të jemi për dy javë në Universitetin e Prishtinës për të dhënë një kurs special në trajektoret algjebrike. Kjo do të jetë pjesë e aktiviteteve që Prof. Qëndrim Gashi dhe grupi i tij në Universitetin e Prishtinës kanë nisur të organizojnë në fushën e gjeometrisë algjebrike.

A është kollaj të gjeni kandidatë të tillë shqiptarë për të vazhduar doktoratën në Amerikë?

Kjo është pjesa më e vështirë e projektit. Gjetja e kandidateve të përshtatshëm është e vështirë për arsye administrative dhe teknike. Së pari, universitetet Amerikane nuk pranojnë asnjë pa pikët e nevojshme të TOEFL-it. Edhe pse ne mund të gjejmë kandidatë të aftë nga ana shkencore, jo gjithmonë ata kanë njohuri të mjaftueshme mbi gjuhën angleze. Për të marrë bursë të plotë këta kandidatë do të aktivizohen në mësimdhënie në universitetet ku do të shkojne dhe pikërisht për këtë marrja e pikëve të nevojshme në TOEFL, është diçka që universitetet amerikane e konsiderojnë të pa-tolerueshme.

Së dyti, problemi tjetër që del, është se në Amerikë nuk pranohet njeri pa një diplome universitare 4-vjeçare ose pa equivalentimin e kohës në universitet me 4 vite akedemike. Ky rregull hap shumë probleme tani që diplomat në Shqipëri janë kryesisht 3-vjeçare. Në shumë raste ne duhet të negociojme kurse shtese ose te kerkojme programe te vecanta per ta shmangur kete problem.

Përveç këtyre 2 problemeve, ka natyrisht probleme të vazhdueshme që dalin në Shqipëri. Për shembull, në një universitet në Shqipëri kishin vënë si rregull që studentët nuk mund të marrin më shumë se një transkript në muaj. Për një kandidat që aplikon në 8-10 universitete ky është një problem i madh. Problem tjetër del se pothuajse të gjitha universitetet shqiptarë nuk lëshojnë transkript për lëndët në të cilat studenti është i rregjistruar. Kështu që studentët në Shqipëri nuk mund të marrin transkrip të plotë përpara fillimit të Korrikut dhe diplomën zakonisht e marrin në Gusht. Kurse ofertat e pranimit në Amerikë bëhen gjatë muajit Prill. Pra studentët tanë janë të detyruar të huambasin një vit vetëm për pengesa administrative.

A kanë studentët vështirësi nga ana shkencore pasi ata vijnë në Amerikë ?

Patjetër që kanë! Sistemi arsimor në Amerikë është ndryshe dhe shkolla pasuniversitare ka kërkesa të larta. Vështirvsia më e madhe është se studentët shqiptarë duan kohë të përshtaten me idenë se tani duhet punuar përditë nga 7-10 orë, se të ulesh e të lexosh 2-3 ditë para provimeve është diçka që nuk funksionon në shkollat amerikane. Kryesisht viti i parë është me i vështiri, pasi ka probleme ambientimi, problemet e gjuhës, disiplina në punë, etj.

Për më tepër kemi në vështirësi për të gjetur studentët e duhur. E keqja është se notat në Shqipëri tregojnë shumë pak mbi cilësinë e vërtetë të studentit. Për këtë ne kemi krijuar një provim paraprak i cili jepet 2 herë në vit, vetëm për të gjetur studentët të cilët kanë disa njohuri bazë si dhe disiplinën e nevojshme të punës. Ne mbështesim vetëm studentë të tillë, të cilët na japim njëfarë sigurie se do të vijnë në Amerikë dhe do të arrijnv të diplomohen. Informacion i metejshëm mbi këtë provim mund të gjendet në risat.org

Studentët të cilët filluan në Shtator 2011, tani po punojnë për provimet kualifikuse të doktoratës në Oakland University. Ne shpresojmë që këtë vit të marrim dhe 5 studentë të tjerë. Disa nga universitetet ku studentët e këtij viti do të shkojnë janë University of Florida, Michigan Tech, Worcester Polytechnic Institute, etj. Shpresojmë se për vitin e ardhshëm akademik të vijnë studentët e parë nga Universiteti Prishtinës ku Prof. Qendrim Gashi po krijon një grup të mirë të rinjsh tek të cilet kemi shpresa.

A mund të na thonit diçka më tepër për aktivitetin e matematicientëve për 100 vjetorin e pavarësisë ?

Revista Shqiptare e Matematikes (Albanian Journal of Mathematics) ka planifikuar këtë vit një numër të veçantë kushtuar matematikës shqiptare. Ky numër do të botohet në Vjeshtë 2012 dhe në ndryshim nga numrat e zakonshëm të revistës ky numër do të printohet dhe do t’u shpërndahet gjithë bibliotekave dhe universiteteve shqiptare. Do të jetë një numër mjaft voluminoz dhe do të ketë përveç matematikaneve shqiptarë dhe mjaft matematikanë të dëgjuar në botë. Gjithashtu, po diskutojmë idenë e organizimit të një Kongresi të matematikaneve shqiptarë këtë vit. Kemi pasur disa kontakte paraprake me institucione në Shqipëri dhe Kosovë për të diskutuar mënyrën më të mirë për organizimin e këtij aktiviteti. Mendoj se një aktivitet i tille duhet te jete i organizuar nga institucione shteterore dhe ne kete rast ne do te jemi disponibel per te dhene ndihmesen tone. Ky aktivitet duhet te jete gjitheperfshires dhe serioz qe ti shkoje per shtat 100-vjetorit te pavarsise. Besoj se do te kemi te reja ne kete front ne javet qe vijne.

Suksese ju dhe bashkëpunëtorëve tuaj shkencore. Shpresojmë të na mbani në dijeni për çdo aktivitet mbi shkencën dhe matematikën shqiptare

Faleminderit Doriana. Me lejoni te perfitoj nga rasti dhe tu uroj gjithe mesuesve dhe nxenesve ne gjithe trojet shqiptare Gezuar 7 Marsin. Shpresoj që në këtë 100-vjetor të pavarësisë, shoqëria jonë të dijë të vleresojë kontributin e brezave të tërë për arsimin dhe dijen e këtij kombi. Ne të gjithë e dimë se ishin shkollat shqipe dhe mësuesit shqiptare ata që ringjallen te shqiptarët vetedijen kombëtare gjatë periudhës së Rilindjes. Le t'i respektojmë ata të gjithë, pa dallim përkatesie fetare, prejardhje familjare, apo bindje politike. Gezuar te gjitheve !


* Hermesnews©AllRightsReserved
Çdo riprodhim i paautorizuar ndëshkohet sipas ligjeve në fuqi

Doriana Metollari

Dërgo me email | Stampo artikullin | Artikulli është lexuar 1022 here