1/29/2010 2:42:14 PM

Krijimtaria ime është përpjekje për të dalë nga burgu

EKSLUZIVE/ Intervistë me shkrimtarin Demir Gjergjin.

Nga Isidor Koti
29 Janar 2010

Jeni një emër i njohur në fushën e letrave. Si ju ka lindur dëshira për të shkruar dhe në cilën zhanër e ndjeni veten më komod?

Dëshirën për të shkruar, me siguri, do ta kem pasur më parë se të filloja të flas, madje më parë se të kem lindur. Në librat e shenjtë thuhet se njeriut i shkruhet fati në ballë 40 dite para se të lindë. Në atë fat ka qenë edhe dëshira e të shkruarit, më saktë e të krijuarit. Të jesh krijues, do të thotë do të thotë të kesh dhuntinë e Krijuesit, apo jo? Pra të jesh një farë Zoti. Këtë dhunti e kam parë te vetja në fëmijërinë e njomë. Me format e ndryshme që më dilnin përpara, qofshin ato edhe re, apo njolla në mur, kurora drurësh ose lojna rrezesh krijoja në fantazi portrete të çuditshëm, figura imagjinate, të cilat më kujtohen edhe sot. Atëherë isha kërthi dhe nuk dija ç’janë librat (që do t’i shkruaja më vonë edhe vetë), nuk dija ç’është bota përtej fundit të rrugës që kisha shkelur, nuk dija ç’kishte ndodhur para në botë meje, përveç kallëzimeve të nënës apo të të rriturve të tjerë. Po ashtu nuk kisha si ta dija se çdo të ndodhte gjatët jetës sime. Isha. Si të thuash, në burgun e vetvetes dhe për të dalë nga ky burg ç’nuk bëja: flija jashtë, ikja me ditë nga shtëpia duke vënë në alarm të mitë, bëja një mijë e një prapësi dhe si përfundim, ne vend që të çlirohesha nga burgu im, bija në një tjetër “arrest”: im atë m’i lidhte duart nga pas dhe më linte ashtu me orë të tëra. Por burgu i vetvetes ishte më i padurueshmi, më i tmerrshmi për mua. Prandaj i provova të gjitha për t’u çliruar. Një ditë erdhi në shtëpinë tonë një i afërm. Mbaj mend se në vesh kishte vënë një laps, të cilin gjeta rastin dhe ia rrëmbeva. Im atë (në fakt, njerku, se tim atë nuk e kam njohur. Histori tjetër kjo.), m’u vërsul egërsisht, por miku e ndaloi. “Lere çunin ta mbajë lapsin,- i tha, - me siguri ai do të bëhet njeri i penës”. Dhe profecia e mikut doli. Ditët rrodhën dhe unë dalëngadalë po i gjeja mjete për t’i shpëtuar mungesës së lirisë: Ishin librat, të cilat sapo i takova, u robërova pas tyre. Pas vjet pas këtij takimi, ndodhi mrekullia. Unë gjeta lirinë time. U bëra Zot, domethënë krijues, poet. Askush përreth nuk e besonte se ato poezi naive, me rimë e varg të rregullt që ua kushtoja fshatit, Vitit të Ri, parti-zanëve, vajzave ishin të miat, të një fëmije të prapë, këmbëzbathur dhe me gjunjë e bërryla të grisur. M’u dha rasti t’i bindja. Një ditë erdhi në shkollë në një kompozitor për të kompozuar një këngë për Radën, fshatin tim. Enver Mara quhej. Si fillim kërkoi tekstin. Por kush do t’ia bënte. Mësuesi i leximit letra u kujtua: “Ta provojmë një herë emirin,- tha. Më futën në një kabinet biologjie dhe më thanë ta bëj tekstin. U ula në bankë përballë reptilëve të balsamosur, skeleteve dhe butakëve dhe fillova. Pas dy orësh dola andej me poezinë në dorë që ia dhashë kompozitorit, i cili pasi e lexoi, m’i shprishi dashurisht me dorë flokët e zbërdhylur në shenjë përgëzimi. Të gjithë sa u ndodhën aty më shihnin si të isha alien. Në fakt isha diçka e tillë, vërtet. Askush më parë nuk ishte qenë krijues në atë fshat... Pastaj rritesha me poezinë, jetoja për të, liria ime ishte ajo. Dëshira e lindur para meje po bëhej motivi për t’u nisur drejt botës si një Marko Polo i pangopur me zbulime.

Punoni prej vitesh në media, si i ndihmoni profesionet e shkrimtarit dhe gazetarit brenda stilit tuaj?

Gazetaria... Ndërsa isha i bindur në vogëli se do të bëhesha poet, gazetarinë nuk e kisha menduar ndonjëherë. Mbase edhe nga që nuk e njihja. Krejt rastësish, shkoj një ditë në një redaksi gazete lokale dhe njeri prej gazetarëve të vjetër aty, më porosit të bëj një reportazh për fshatin. E kreva me shumë dëshirë porosinë e tij dhe kaq u desh. Nuk u shkëputa më pre gazetave dhe më vonë, prej medies në përgjithësi. Vura re, se pasioni i gazetarit herë-herë sundonte mbi atë të poetit, por në çdo rast poeti i rrinte pranë atij, sidomos kur shkruaja reportazhe, portrete, përshkrime etj. Pastaj, shumë vonë ka ardhur takimi me mikrofonin e radios. Një tjetër mrekulli kjo! Ai mjet misterioz që më rrinte një pëllëmbë para gojës kur flisja me dukej si mundësia më e madhe për të qenë kudo, i lirë, zot i hapësirave dhe rob i atyre që më dëgjonin. Kjo ndodhi 12 vjet më parë në studion e Programit të Parë të Radio Tiranës. Kolegët dhe dëgjuesit vunë re, se kisha një zë për mikrofon, zbulova një tjetër dhunti të veçantë te vetja: spontaneitetin dhe lirshmërinë e të folurit. Madje ndodhte çuditërisht kështu: kur kisha përpara skenarë që duhej t’u përmbahesha, apo tekste që duhej t’i lexoja, e kisha më të vështirë se sa kur flisja pa lexuar. “Fjala si Fillim. Fjala si Flijim.” është sot për sot, emisioni më jetë gjatë i Radio Tiranës, pas Emisionit “Nga njëra ndeshje në tjetrën”. Në këtë emisioni kam ftuar pothuaj të gjithë poetët dhe shkrimtarët më në zë të letërsisë shqipe dhe më gjerë. Për t’iu kthyer pyetjes tuaj do të dëshiroja të them se simbioza midis poetit, shkrimtarit dhe gazetarit tek unë është mbase, më e ngushtë se bashkëjetesa e e lumit me shtratin e vet. (Shtrati në rastin tim është gjithnjë poeti, krijuesi. Gazetari ndjehet vetvetja në këtë shtrat.

Sa vepra keni botuar dhe çfarë perspektive do t’i krijoni krijimtarisë suaj?

Me librin e fundit poetik “Bibla e buzëve” që del nga shtypi pre shtëpisë botuese “Toena” për Shën Vlanetin kam shkruar edhe 9 libra të tjerë. Disa pre të cilëve janë: “Ngjyrat e tokës”, “Në sytë e mi”. “Mërgimi i bukurisë“, “Vera në ikonë“, “Shtëpia e shkrimtarit”, (Triptikë), “Digjet ylli i ikur”, “Ishujt e mbrëmjes”, “Hazhi Gjyli, një jetë për shkollën” (Monografi), “Vetëm (V)era vjen” etj. Libri i fundit është një befasi edhe për mua. Është i gjithi me lirika dashurie dhe është shkruar brenda 7 muajve. Për mua përjetimet e krijuesit janë rryma që lëvizin burimet e energjisë artistike. Sa më të shumta, sa më të pasura dhe sa më tronditëse të kenë qenë këto pëjetime, aq më e larmishme është vepra e çdo autori. Për të ardhmen? Nuk e di... Mbase do të befasohem edhe vetë prej krijimeve të nesërme..., siç më ndodhi me “Bibla e buzëve”...

Në Shqipëri autorët më në zë janë të frekuentuar, ndërsa autorët “mesatarë” ose ata të rinj i gjen pak në duart e lexuesve. Cilat janë arsyet e kësaj gjendje sipas jush?

E para: do të thosha se gjithkush ulet për të shkruar, për mendimin tim është ulur në fronin e krijuesit, por gjithkush që nxjerr një krijim në vëmendjen e lexuesit e ka vënë kokën në gijotinën, ku “xhelati” nuk ka pikë mëshire: të fal duke të ulur sërish në fronin e krijuesit apo ta hedh kokën në Ricycle Bin (Ndjesë për makabritetin e krahasimit). Mendoj se, përveç të pafatëve fizikisht, apo shumë rrallë, të paaftëve, askush nuk ka arsye të qahet sot se është i varfër dhe të dalë të kërkojë mëshirë. Kështu edhe për krijuesit: askush prej tyre, përveç medikorëve, nuk ka motiv të thotë se nuk më shiten librat, se nuk më mbështesin (qoftë edhe shteti), se nuk më kuptojnë etj. Nuk ka poetë të mëdhenj, “mesatarë”, të vegjël, ka ose nuk ka POETË! Por a ka vend për të diskutuar duke u nisur nga pyetja juaj? Sigurisht. Në ketë trafik katrahurë të botimeve, lexuesi hutohet, i merren mendtë dhe në librari shkon kashta me kokrrat, digjet njomi me të thatin. Vepra të mira lëngojnë nën peshën e librave të nxira vetëm me shkronja. Duhet një digjen që ta ndriçojë vëmendjen e lexuesit në këto raste, i cili duhet ta dijë se sot e rëndësishme është te zgjedhësh për të lexuar më parë se të nxitosh për të lexuar.

Shpesh shkrimtarët ose artistët kërkojnë nga shteti një preokupim më serioz në fushën e kulturës. Ju si autor dhe emër i njohur, çfarë pretendimesh keni?

E thashë në përgjigjen e pyetjes paraardhëse: Nuk ankohem prej askujt; as nga lexuesit që mund të më harrojnë, as nga ai (Zoti, shteti, i pasuri)...lart që nuk më ndihmojnë. Në përgjithësi shoqëria jonë po përpëlitet kërthizëpaprerë në dhimbjet e (L)lindjes. Tjetrit i ka kalbur uji shtratin e bebes që sapo e ka lindur dhe ende nuk ia ka blerë të riun, apo i ka rrëmbyer këpucët e dhëndërisë, kurse unë duhet të kërkoj mbështetje për të botuar. Qiqra në hell! Unë fluturoj qiejve kur shkruaj, por jetoj gjithnjë me këmbë në tokë.

A funksionon si duhet kritika e mirëfilltë letrare në veprat e autorëve tanë?

Pyetje refren kjo. Dje përderisa bëhet shpesh, domethënë se kritika, vlerësimi i artit është në bisht të karvanit dhe atje do të jetë deri sa ajo të mos shfaqet me guxim për t’i fryrë lugës së vet, deri sa t’u imponohet edhe mbështetësve edhe lexuesve. Bisedoja këto ditë me pedagogun e nderuar Rahmi Memushi, studiues i gjuhës. “Më vjen turp, kur shoh se sa prapa ka mbetur shkenca e gjuhësisë në krahasim me vetë gjuhën që ka shkuar vite dritë përtej koncepteve dhe tabuve të tyre”, - më tha ai. Ka të drejtë profesori! Gjuha kanë filluar ta flasin robotët sipas mënyrës së tyre, ka hyrë në facebook, shkruhet fluturon nëpër mesazhe celularësh, flitet e këndohet diskove, kurse ndonjë gjuhëtar i fundosur në karrige institutesh apo edhe të Akademisë , për të cilët shqetësohet ai, kërkojnë ende të shkruhet, rreptësisht në të gjitha rastet, e plotë: faleminderit, mirëmbrëma apo mirupafshim, ndërkohë që Kadareja që në fillimvitet ’70 thoshte vinte në gojën e personazheve të tij “...brëma, ...pafshim”)

Ju jeni autorë i disa teksteve në këngët e festivaleve në Radio-Televizion. Mbani mend ndonjë emocion të veçantë dhe çfarë stili përdorni për të kaluar nga një poezi normale tek ajo me muzikalitet?

Kësaj pyetje më lejoni t’i përgjigjem fare shkurt. Shumë të rralla janë rastet kur një tekst këngë e quaj krijim të mirëfilltë artistik. Ndërsa pothuaj të gjitha poezitë e di kur, si dhe ku i kam shkruar, tekstet e këngëve shpesh nuk i kuptoj se janë të miat edhe kur i dëgjoj të kënduara. Me këtë nuk dua të them se nuk ë pëlqen bashkëpunimi me kompozitorët. Fred Kaçinari, Ardian Hila, Franko Radi, Selim Ishmaku, Petrit Terkuçi e të tjerë janë miqtë e mi dhe njëherësh konsumatorë artistikët teksteve të mia. (Sa larg është, në ndonjë rast, niveli artistik i tekstit tim me muzikën e tyre! Në ndonjë rast, kur hyj në redaksinë e muzikë në Radio Tirana, Franko thotë me shaka: “Erdhi furnizimi!”. E ka fjalën me shaka për furnizimin me tekste. S’më mbetet vetëm të qesh kur ai thotë kështu sepse, si duket, e meritoj..
Në fundi: mendoni se rreth vatrës së letrave shqipe ka prurje cilësore dhe pas viteve ‘90-t?

Padyshim. Shumë. Agron Tufa, Arian Leka, Flutura Açka, Luljeta Lleshanaku, Ridvan Dibra, Ervin Hatibi. Lazër Stani, Luljeta Danaj, Mujo Buçpapaj....janë shumë, shumë. Përmenda vetëm autorët e librave që m’u gjendën tani në tryezën e studios.




Hermesnews©AllRightsReserved
Çdo riprodhim i paautorizuar ndëshkohet sipas ligjeve në fuqi.

Dërgo me email | Stampo artikullin | Artikulli është lexuar 545 here