10/22/2009 12:11:15 PM

Intervista qe dha shkrimtari Ismail Kadare per Euronews

Shkrimtari shqiptar Ismail Kadar është fitues i çmimit Princi i Asturias për këtë vit. Shkrimtari është shqiptar një nder me te vlerësuarit ne vendin e tij, ne nivel ndërkombëtar, qe nga vitet 60-te. Ai jeton ne Paris nga 1990-ta, kur ra diktatura e Enver Hoxhës ne Shqipëri, ne te njëjtën kohe me murin e Berlinit. Kritika i vlerëson romanet e tij, si nje dënim te hapur kundër çdo lloj forme te totalitarizmit.

22 Tetor 2009
info@hermesnews.org

Ishit dhjete vjeç kur Enver Hoxha mori pushtetin dhe vendosi një regjim totalitar ne Shqipëri. Pra jeni rritur me këtë sistem politik. Për te përshkruar zbulimin tuaj drejt lirisë, keni thënë se kaluat neper rrugën drejt letërsisë.

Kadare: “Është shume e thjeshte dhe shume e logjikshme: kam filluar te shkruaj qe kur isha 11 vjeç. Ne atë moshe askush nuk është i shtyre drejt letërsisë për arsye politike, apo ideologjike. Unë besoja se po jetoja ne një vend si te gjithë te tjerët, nuk kuptoja se nuk kishte liri. Ja pse them se, une arrita drejt lirisë duke përshkruar letersine, sepse kam njohur letërsinë kur akoma nuk kisha asnjë ide se cfare ishte ajo. Kuptova, se cfare ishe dhe cila ishte situata ne Shqipëri kur u bëra student. Dhe kjo është dhe ajo qe kam thënë ne shkrimet e mia”

Si u zhvillua ndërgjegjshmi juaj për sistemin totalitar?

Kadare: “Nuk ka qene shume e vështirë. Tani mund te imagjinohet se kjo gjë përben një zbulim te madh. Por nuk është ashtu. E mora vesh menjëherë se Shqipëria ka qene një vend me një defekt te madh: mungesa e lirisë. Ne Shqipëri ishte e mundur te dëgjoje radiot perëndimore madje dhe te shikoje tv-te perëndimor. Pra nuk mund te themi se nuk e dinim apo se nuk e vinim re. Nuk kemi qene te verbër, jo ne Shqipëri nuk ishin te verbër me siguri. Regjimi ishte shume i ashpër, shume stalinist. Represioni ishte i tmerrshëm. Por ne ishim te vetëdijshëm për këtë.”

Këtë vit celebrohet 20 vjetori i rënies se murit, por ne 1989 ishte dhe viti i masakrës ne sheshin Tienammen. Ju e jetonit ne një vend qe ka qene aleati i pare i Urss dhe i Kinës, para se te izolohej komplet: si i përjetuar këto evenimente?

Kadare: “Me siguri behet fjale për dy ngjarje qe kane qene te lidhura drejtpërdrejt me fatin e vendit tim. Jo vetëm unë por i gjithë popullit shqiptar, te gjithë i kemi ndjekur këto ngjarje dhe çdo kush ka nxjerre konkluzionet e veta.”

Ne 1990 ju late Shqipërinë për te shkruar ne Paris. Perse pikërisht këtë vit?

Kadaré: “E kam bere me një qellim te sakte. Shqipëria ngurronte ende mes perëndimit dhe diktaturës, mes shpirtit te lirisë dhe atij te skllavërisë. Ne atë epoke mësova diçka qe jo te gjithë e dinin, një loje shume hipokrite nga ana e regjimit: kishin ndërmend te bënin aleance me Unionin Sovjetik dhe kur them Bashkimin Sovjetik nuk nënkuptoj atë te Gorbaçovit, apo ate te golpisteve stalinist qe po bëheshin gati te përmbysnin pushtetin. Duhej qe ne atë kohe unë duhej te beja diçka te madhe, te largohesha nga Shqipëria, unë isha shkrimtari me i madhe ne vend, dhe duhej te gjeja mënyrën për t’u thënë te tjerëve se diktatura po gënjente akoma. Duhej ta beja për te inkurajuar demokracinë dhe për te shkurajuar diktaturën. ‘’

Ne 20 vitet e fundit, jeni vene ne krah te nje populli tjeter shqiptar, ate kosovar qe tani e ka nje vend. Spanja qe ju dha çmimin, bën pjese ne vendet qe ende nuk e kane njohur Kosoven si shtet. Cfare ndjeni t’i thoni qeverise spanjolle?

Kadare: “Unë kam mbrojtur lirinë e popullit kosovar, cfare duhej ta kisha bere për te gjithë popujt e tjerë. Nuk ishte diçka e veçante, sepse unë jam shqiptar. Ajo ishte një kauze evidente, ishte nje skandal qe ne Europe nje popull te jetonte ende ne kushte koloniale.

Reputacioni im prej shkrimtari mund te dëmtohej pikërisht per kete, pasi nuk eshte e lehte per nje shkrimtar qe ai te vazhdoje te pohoje se Jugosllavia duhet te vazhdohet te ndëshkohet per represionin e tmerrshëm ne Kosove. Nuk është e lehte për një shkrimtar, pasi sipas klisheve shkrimtaret duhej te jene kundër çdo lloj dhune, dhe bombardimeve mbi te gjitha. Prandaj nuk e di sesi Spanja nuk i ka justifikuar faktin e mospranimit te pavarësisë se Kosovës. Mendoj se vendim per Ballkanin e ka marre mbi bazën e logjikes se politikes se brendshme’’.

Besoni se herët e apo vone Shqipëria dhe Kosova janë te destinuara te bashkohen?

Kadare: “Besoj qe ekziston një shtyse për unifikim, por me tepër ne nivelin sentimental, romantik... Nuk ekziston nuk nivelin politik, ne programet e partive psh. Nuk mund te thuhet veç te tjerash se tani shqiptaret kane hequr dore nga ideja se ne jemi një komb. Por me hyrjen ne BE, besoj se për këtë nuk do te flitet me. Nuk është me si me pare qe Kosova ishte e ndare nga Shqipëria dhe bënte pjese ne një shtet krejt te ndare. Tani Shqipëria dhe Kosova aspirojnë te shkojnë te dyja drejte Bashkimit Europian.”

Dërgo me email | Stampo artikullin | Artikulli është lexuar 532 here